Η κοινωνική σημασία της επαναστάσεως του 1821 - Η συμβολή του Γ. Κορδάτου

 Την Κυριακή στις 16 Μαρτίου πραγματοποιήθηκε  η εκδήλωση του Συλλογου Διάδοσης της Μαρξιστικής Σκέψης "Γιάννης Κορδάτος" με εισηγητές τους Μιχάλη Χονδροκούκη, Δημήτρη Καλτσώνη και Νίκο Καραβέλο. Ακολουθεί η εισήγηση της Μιχάλη Χονδροκούκη.


Το 1924 κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το έργο του Γιάνη Κορδάτου Η κοινωνική σημασία της ελληνικής επαναστάσεως του 1821. Το κράτος και η Ιερά Σύνοδος το καταδίκασαν άμεσα, κατασκεύασαν «μελέτες» που να αντικρούουν τα συμπεράσματά του και εκφόβιζαν τη νεολαία, ώστε να μη διαβάσουν τα νέα παιδιά το συγκεκριμένο έργο. Κατά τον ίδιο τον Κορδάτο, ο λόγος της δίωξής του ήταν ότι «πήρε ένα θέμα από τα σπουδαιότερα της Νεοελληνικής μας Ιστορίας και το εξήτασε με τη μέθοδο του ιστορικού υλισμού.» Πράγματι, το έργο αυτό αποτελεί σταθμό για την ελληνική ιστοριογραφία, διότι εισάγει τον ιστορικό υλισμό ως μέθοδο στη μελέτη, ανάλυση και ερμηνεία της ελληνικής ιστορίας και μάλιστα σε ένα κομμάτι της που ήταν πολύ σημαντικό και κρίσιμο για την τότε, αλλά και τη σημερινή εξουσία. Από την αστική ανάγνωση της ελληνικής επανάστασης και του χαρακτήρα της αντλούν οι αντιδραστικές δυνάμεις, από τότε έως και σήμερα, ιδεολογικά εφόδια για να κρύβουν το ρόλο τους και να θολώνουν την κρίση του λαού. Ο Κορδάτος απεκάλυψε τον αντιδραστικό ρόλο των ανώτερων κληρικών, των κοτζαμπάσηδων και των Φαναριωτών, οι οποίοι εμφανίστηκαν μετεπαναστατικά να διεκδικούν το ρόλο του εθνοσωτήρα και κατέδειξε ότι η «απελευθερωμένη» Ελλάδα έγινε «συγκεκαλυμένον προτεκτοράτον της Αγγλίας» και πως ο ελληνικός λαός δεν μπορούσε «να ασκεί τα κυριαρχικά του δικαιώματα».

Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή και ας θέσουμε ορισμένα ερωτήματα σχετικά με το ιστορικό γεγονός της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Ο ίδιος ο τρόπος που τίθενται τα ερωτήματα, το τί είναι αυτό που ζητεί να βρει ο κάθε μελετητής, προλαμβάνει σε ένα βαθμό και τον τύπο των συμπερασμάτων που θα προκύψουν στο τέλος. Για παράδειγμα, εάν υιοθετήσουμε ερωτήματα του τύπου «Ποιος είναι ο σπουδαιότερος Έλληνας επαναστάτης;» (βλ. εκπομπές του ΣΚΑΪ ), τότε οι απαντήσεις που θα βρούμε δε θα μας χρησιμεύσουν στην κατανόηση ούτε του ιστορικού γεγονότος της Επανάστασης ούτε του ρόλου και της συμβολής του όποιου ιστορικού προσώπου σε αυτήν. Εάν, όμως, θέσουμε το ερώτημα «Ποιος είναι ο χαρακτήρας της Ελληνικής Επανάστασης; Εθνικοαπελευθερωτικός; Ταξικός; Και τα δύο;», τότε η έρευνα αποκτά τη δυνατότητα να μας οδηγήσει στη βαθύτερη κατανόηση της Επανάστασης και της ουσίας της και στη διαμόρφωση του απαραίτητου κριτηρίου, ώστε να εκτιμήσουμε σωστά  το ρόλο και τη συμβολή του κάθε ιστορικού προσώπου.

Ο Κορδάτος, λοιπόν, καταπιάνεται με τη μελέτη της Επανάστασης, προσπαθώντας να κατανοήσει όσο γίνεται καλύτερα τα γεγονότα και εφαρμόζοντας τη μέθοδο του ιστορικού υλισμού, θέτει κάποια ερωτήματα. Τα ερωτήματα αυτά δε διατυπώνονται ρητά στο έργο του, αλλά η παρουσία τους είναι προφανής δια της ρητής διατύπωσης των απαντήσεών τους.

1. Ποιος είναι ο χαρακτήρας της Ελληνικής Επανάστασης;

2. Ποιες είναι οι κινητήριες δυνάμεις της Επανάστασης και ποιοι οι στόχοι τους;

3. Γιατί η Επανάσταση ξέσπασε στη συγκεκριμένη ιστορική στιγμή; Γιατί μετά από τετρακόσια χρόνια και όχι νωρίτερα;

4. Ποιοι παράγοντες καθόρισαν την πορεία και την έκβαση της Επανάστασης;

5. Ποιοι από τους στόχους των επαναστατών επιτεύχθηκαν και ποιοι όχι;

6. Είναι οι Έλληνες απελευθερωμένοι μετά τη σύσταση του νεοαναδυθέντος νεοελληνικού κράτους;

7. Πώς παρουσιάζεται η Επανάσταση από την επίσημη εκδοχή της εξουσίας;

8. Ποια στοιχεία αποσιωπούνται και σβήνονται εσκεμμένα;

9. Ποια στοιχεία αποτελούν παραχάραξη της ιστορίας και τί εξυπηρετούν;

Όπως καταλαβαίνετε, οι απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα είναι απαραίτητες για όποιον θέλει να αποκτήσει ουσιαστική γνώση της ελληνικής ιστορίας και ο Γ. Κορδάτος μέσα στο εν λόγω έργο του δίνει τις δικές του απαντήσεις. Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί στην ουσία περίληψη των κεφαλαίων του βιβλίου, με ελάχιστες παρεμβάσεις του γράφοντος.

Προπαρασκευαστικά ζητήματα

Στην Εισαγωγή του βιβλίου ο Κορδάτος ξεκαθαρίζει ορισμένα ζητήματα προπαρασκευαστικά και φροντίζει να αντιπαρατεθεί με τους αστούς ιστορικούς καταδεικνύοντας τις αντιεπιστημονικές και αντιδραστικές τους θέσεις:

1. Ποιες είναι οι ρίζες της νεοελληνικής εθνότητας και πώς σχηματίστηκε;

Αστική άποψη:

Η νεοελληνική εθνότητα αποτελεί συνέχεια από την αρχαιότητα και το Βυζάντιο έως σήμερα.

Κορδάτος:

α) Στην αρχαιότητα δεν υπήρχε ένα ελληνικό έθνος-κράτος, αλλά πόλεις-κράτη.

β) Δεν υπάρχει καθαρόαιμη ελληνική εθνότητα, αλλά με το πέρασμα των αιώνων αναμειγνύεται με διάφορους λαούς.

γ) Η διάδοση της ελληνικής γλώσσας μετά τις κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου δε σημαίνει ότι και όσοι τη μιλούν ήταν είναι και Έλληνες.

δ) Υπό τις επιθέσεις του χριστιανισμού ο όρος «Έλλην» πήρε τη σημασία «ειδωλολάτρης» και αργότερα έγινε συνώνυμο του «μη χριστιανός», χωρίς να παίζει ρόλο η καταγωγή του χαρακτηριζόμενου.  Μετά την πτώση της Πόλης επικρατεί το όνομα «Ρωμαίος» και το «Έλλην» ξεχνιέται.   

ε) Το Βυζάντιο ήταν η συνέχεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στην Ανατολή και αποτελούσε ένα μωσαϊκό λαών.

στ) Η διάδοση της ελληνικής γλώσσας στις διάφορες περιοχές της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας οφείλεται στο ότι τη χρησιμοποίησε ο χριστιανισμός για τη δική του διάδοση.

2. Τί εννοούμε λέγοντας «έθνος»;

Αστική άποψη:

Κοινή γλώσσα, κοινή θρησκεία και κοινή φυλετική καταγωγή.

Κορδάτος:

α) Όλοι οι νεώτεροι λαοί είναι μίγματα, δεν υπάρχει καθαρόαιμος. Για τους αρχαίους έθνος σήμαινε σωρός, μάζεμα, μπουλούκι. Το ελληνικό έθνος σχηματίστηκε από Έλληνες, Ρωμαίους, Ανατολίτες, Σλάβους, Βλάχους, Αρβανίτες…

β) Το έθνος-κράτος αποτελεί ιστορική έννοια, ένα κοινωνικό φαινόμενο που κάποια στιγμή προκύπτει και κάποια στιγμή θα εκλείψει.

γ) Τα εθνικά κράτη εμφανίζονται με την ανάπτυξη του καπιταλισμού.

δ) Η αστική τάξη είναι φορέας του εθνικισμού.

3. Πότε τέθηκε για πρώτη φορά το ζήτημα σχηματισμού ελληνικού κράτους και γιατί δεν καρποφόρησε;

Στα χρόνια μετά τη δημιουργία του Δεσποτάτου του Μιστρά (15ος αι.) ο Γεώργιος Γεμιστός (Πλήθων), ένας λόγιος που διακατεχόταν από αρχαιοπληξία, προπαγάνδιζε τη δημιουργία Ελληνικού Κράτους και παράλληλα ζητούσε κατάργηση των φόρων και των αγγαρειών και νέα νομοθεσία για την ανάπτυξη της βιοτεχνίας και του εμπορίου. Όμως, η ανερχόμενη αστική τάξη που εκπροσωπούσε δεν αναπτυσσόταν επαρκώς και δεν ήταν μαχητική. Άρα, το μετασχηματισμό που επιθυμούσε ο Γεμιστός τον εξαρτούσε από τη βούληση του βυζαντινού αυτοκράτορα και των μεγαλογαιοκτημόνων. Φυσικά, οι μεγαλογαιοκτήμονες και η Εκκλησία είχαν αντίθετη γνώμη και έτσι δεν έγινε τίποτε άλλο. Ο Γεμιστός έριξε ένα σπόρο που δε μπορούσε να φυτρώσει.

4. Πώς αντιμετώπιζαν οι κάτοικοι της Βαλκανικής την προοπτική της Οθωμανικής κατάκτησής τους;

Οι κάτοικοι της Βαλκανικής υπέφεραν από τους Λατίνους και είχαν την ελπίδα ότι μπορεί η οθωμανική κατάκτηση να είναι λιγότερο καταπιεστική. Αυτές οι ελπίδες διαψεύστηκαν γρήγορα και οι λαοί άρχισαν πάλι να λαχταρούν το ξεσκλάβωμά τους. Έτσι, άρχισαν να αναπτύσσεται ο νεοελληνικός εθνισμός, ο οποίος σε πρώτη φάση εκφράζεται με τη μάσκα του χριστιανισμού.

5. Γιατί αρχικά ο νεοελληνικός εθνισμός έχει παθητικό χαρακτήρα και ποιοι παράγοντες τον μετασχηματίζουν σε μαχητικό;

Αρχικά ο νεοελληνικός εθνισμός αιτείται την απελευθέρωσή του από τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία). Η αργή ανάπτυξη της ελληνικής αστικής τάξης στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δεν μπορεί να καλλιεργήσει ένα μαχητικό εθνισμό.

Όμως, με το πέρασμα των χρόνων τα πράγματα αλλάζουν: α) Στο πλαίσιο των ρωσοτουρκικών πολέμων οι Ρώσοι κινητοποιούν τους υπόδουλους λαούς της Βαλκανικής να ξεσηκωθούν ενάντια στους Οθωμανούς, υπογράφονται συνθήκες που προωθούν το εμπόριο και τη ναυτιλία και στις ελληνικές εμπορικές παροικίες αναπτύσσεται η ιδέα της δημιουργίας μιας ασφαλούς εθνικής εστίας. β) Η Γαλλική Επανάσταση και η προέλαση του Ναπολέοντα δίνουν ώθηση στις μάζες στον αγώνα κατά των φεουδαρχών.

Ως αποτέλεσμα, στα τέλη του 18ου αι. οι φεουδαρχικές σχέσεις της Βαλκανικής υφίστανται σοβαρά πλήγματα τόσο ως προς την οικονομία, όσο και προς την ιδεολογία. Ο Ρήγας και ο Κοραής, αντίθετα από την εποχή του Γεμιστού, ως εκπρόσωποι του νεοελληνικού εθνισμού στηρίζονται σε μια πιο αναπτυγμένη εμπορική αστική τάξη, η οποία είναι πιο μαχητική, και σε λαϊκές μάζες που θέλουν να απελευθερωθούν άμεσα.

Στη φάση αυτή η ελληνική αρχαιότητα αναδεικνύεται ως ένδοξο παρελθόν, και στα Βαλκάνια η ελληνική είναι η γλώσσα των μορφωμένων. Το όνομα «Έλλην» δεν είναι πια υβριστικό και παίρνει τιμητική σημασία, διότι παραπέμπει σε μια αρχαία αλλά ένδοξη εποχή των θαυμαστών «προγόνων». Έτσι, η χριστιανική τους συνείδηση συμβιβάζεται με την αντίληψή τους ότι είναι Έλληνες και η παλιά αντίθεση αμβλύνεται και αναιρείται. Ο χριστιανισμός παίρνει πολιτικό περιεχόμενο.

Κοινωνικές τάξεις

Ο Κορδάτος αναλύει την κοινωνική και ταξική σύνθεση των κοινοτήτων στην ελλαδική περιοχή και εντοπίζει τα εξής στοιχεία:

α) Τούρκοι μεγαλογαιοκτήμονες

β) Έλληνες χριστιανοί τσιφλικάδες (προεστοί-κοτζαμπάσηδες)

γ) Πατριαρχείο και ανώτερος κλήρος Εκκλησίας

δ) Φαναριώτες (16ος αιώνας, αριστοκρατία του πλούτου στην Πόλη): πρόκειται για Έλληνες αστούς που κατοικούσαν στην περιοχή του Φαναρίου γύρω από το Πατριαρχείο και σταδιακά κατέλαβαν θέσεις στον οθωμανικό κρατικό μηχανισμό. Κυρίως εργάζονται ως δραγουμάνοι, δηλαδή ως διερμηνείς και μεταφραστές, που όμως ανέπτυσσαν διπλωματική δραστηριότητα και σταδιακά έπαιζαν σημαντικότατο και καθοριστικό ρόλο στην εξωτερική πολιτική. Η κοινωνική τους θέση τους έδωσε τη δυνατότητα να διαχειρίζονται και εκκλησιαστικά ζητήματα, όχι μόνο του Πατριαρχείου της Κωνσταντινουπόλεως, αλλά και άλλων Πατριαρχείων. Επίσης, χρησιμοποιήθηκαν από το Σουλτάνο και ως ηγεμόνες στη Μολδοβλαχία.

ε) Νησιώτες έμποροι-καραβοκύρηδες (18ος αιώνας): ασχολούνται κυρίως με το διαμετακομιστικό εμπόριο και τα συμφέροντά τους τους φέρνουν σε αντιπαράθεση με τους τσιφλικάδες και τους Τούρκους. Μετά το 1789 και υπό την επίδραση της Γαλλικής Επανάστασης οι αστοί γίνονται πιο μαχητικοί και η αντιπαράθεση οξύνεται. Σε ορισμένες περιοχές συμμαχούν με τους φτωχούς αγρότες ενάντια στους τσιφλικάδες. Κατά το 19ο αιώνα η αναπτυσσόμενη αστική τάξη προχωρεί σε ίδρυση σχολείων και εκτύπωση βιβλίων που σχετίζονται με το κίνημα του διαφωτισμού, πράγμα που τη φέρνει σε ρήξη με το Πατριαρχείο. Το Πατριαρχείο απέρριπτε και τις νέες ιδέες και ήθελε να ελέγχει τα σχολεία. Έτσι, προκλήθηκαν μεγάλες ταραχές, οι οποίες οδήγησαν και στη διαμάχη για το γλωσσικό ζήτημα.

στ) Κατώτερος λαός των πόλεων (έως και το 18ο αιώνα): μικροέμποροι και βιοτέχνες (σινάφια), οι οποίοι δεν ήταν πολυπληθείς, δεν είχαν κάποια υπολογίσιμη οικονομική και πολιτική ισχύ και έρχονταν κατά καιρούς σε αντιπαράθεση με τους κοτζαμπάσηδες, όμως, μέχρι τότε, χωρίς κάποια ανατρεπτική προοπτική.

ζ) Κατώτερος λαός της υπαίθρου: αγρότες μικροϊδιοκτήτες (που ήταν υποχρεωμένοι να δίνουν το ένα τρίτο ή και το μισό της σοδειάς τους) και ακτήμονες (κολλήγοι).

– Επίσης, πρέπει να αναφερθεί και άλλη μια κοινωνική ομάδα, η οποία βρίσκεται εκτός ελλαδικού χώρου, αλλά θα παίξει στην πορεία σημαντικό ρόλο:

η) Έλληνες αστοί των παροικιών: έμποροι που μετανάστευσαν σε αστικά κέντρα της δυτικής και ανατολικής Ευρώπης.

Κοινωνική οργάνωση

Στις επαρχίες κυριαρχεί ο θεσμός των κοινοτήτων, ένα αποκεντρωτικό σύστημα. Κάθε μεγάλη περιοχή κυβερνάται από ένα πασά και από αυτόν εξαρτώνται οι μικρότεροι τοπικοί άρχοντες, Τούρκοι μπέηδες και Έλληνες προεστοί (κοτζαμπάσηδες). Οι κοτζαμπάσηδες, όσον αφορά στη θεσμική οργάνωση της κοινότητας, είχαν στα χέρια τους τη φορολογία και τη δικαιοσύνη. Όριζαν για τον κάθε κάτοικο το ποσό που όφειλε να πληρώσει στο επαρχιακό ταμείο και δίκαζαν, ρύθμιζαν διαφορές και επέβαλλαν ποινές. Οι Έλληνες προεστοί και προύχοντες, κατέχοντας ουσιαστικά την πολιτική εξουσία στις περισσότερες επαρχίες και κατέχοντας μεγάλες εκτάσεις γης όπου εργάζονταν με άθλιους όρους οι υπόδουλοι, καταπίεζαν πολύ σκληρά τον ελληνικό αγροτικό πληθυσμό. Αυτό το γεγονός οι Έλληνες ιστορικοί αποφεύγουν να το καταδείξουν, όταν αναφέρονται στα «μαύρα χρόνια της σκλαβιάς», προσπαθώντας να παρουσιάσουν απαλλαγμένους από κάθε ευθύνη τους Έλληνες τσιφλικάδες και να σβήσουν τον αντιδραστικό και προδοτικό τους ρόλο στην υπόθεση της Ελληνικής Επανάστασης. Πρόκειται για συνειδητή παραχάραξη της ιστορίας.

Λίγα λόγια για το ρόλο του Πατριαρχείου και τα προνόμιά του. Ο Μωάμεθ ο Β΄, πέρα από καλός στρατηγός, ήταν και ικανός πολιτικός. Φρόντισε να αναδείξει σε σημαντικές θέσεις εκείνους που τον εξυπηρετούσαν περισσότερο. Διόρισε στη θέση του Πατριάρχη το Γεννάδιο Σχολάριο, διότι ανήκε στους ανθενωτικούς κύκλους της Εκκλησίας. Πριν την πτώση της Πόλης ο Γεννάδιος και οι ανώτεροι κληρικοί που εχθρεύονταν τη Δύση και διαφωνούσαν με την ένωση των Εκκλησιών, δια των κηρυγμάτων τους καλλιεργούσαν τον φιλοτουρκισμό και ήταν εκείνοι που βοήθησαν τους Τούρκους να μπουν στην Πόλη. Για να σταθεροποιήσει τη συμμαχία του, ο Μωάμεθ ο Β΄ παραχώρησε ακόμη μεγαλύτερα προνόμια στο Πατριαρχείο, τον ανώτερο κλήρο και τα μοναστήρια, επέκτεινε την εξουσία τους και διατήρησε στο ακέραιο τις φεουδαρχικές ιδιοκτησίες τους. Έτσι, ένας μικρός αριθμός ανώτερων κληρικών και καλόγερων αντλούσαν υπέρογκα εισοδήματα από τους χιλιάδες σκλαβωμένους αγρότες που καλλιεργούσαν τα απέραντα κτήματά τους. Ακόμη, η Εκκλησία εισέπραττε από κάθε χριστιανό ραγιά και έναν ειδικό φόρο, τη ζητεία. Επιπλέον, το Πατριαρχείο είχε και δικαστικές αρμοδιότητες που σχετίζονταν με το ιδιωτικό δίκαιο. Έτσι, εντός του τουρκικού κράτους υφίσταται υπό τη μορφή της εκκλησιαστικής οργάνωσης και μία παρακυβέρνηση των ραγιάδων, εκπροσωπούμενη από το Πατριαρχείο.

Όλα αυτά εξηγούν και την προδοτική στάση του Πατριαρχείου και του ανώτερου κλήρου στην Επανάσταση. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης, και μάλιστα μετά τα πρώτα χρόνια της ανάπτυξής της, πίεζε πεισματικά για τη μη ανεξαρτησία της ελληνικής Εκκλησίας από το Πατριαρχείο και κυρίως για τη μη κατάργηση των φεουδαρχικών προνομίων (οικονομικών και διοικητικών) του κλήρου.

Οικονομικές συνθήκες προεπαναστατικά

1450-1650: Την περίοδο αυτή υπάρχει παύση του εμπορίου, με αποτέλεσμα η μικρή μάζα των εμπόρων και των βιοτεχνών να έχει και μικρή οικονομική και πολιτική δύναμη. Κατά συνέπεια, οι φεουδαρχικές σχέσεις παραμένουν κραταιές και αδιαμφισβήτητα κυριαρχούν οικονομικά και πολιτικά οι μεγαλογαιοκτήμονες.

1650-1800: Την περίοδο αυτή σημειώνεται ανάπτυξη του εμπορίου και κυρίως της ναυτιλίας, αλλά όχι και της βιοτεχνίας. Πρόκειται κυρίως για διαμετακομιστικό εμπόριο και όχι τόσο για εσωτερική κυκλοφορία ή εξαγωγή ντόπιας παραγωγής. Προς το τέλος αυτής της φάσης, περί το 1770, αυτή η οικονομική ανάπτυξη ανάγκασε τόσο του Τούρκους, όσο και το Πατριαρχείο να αναγνωρίσουν τους εμπόρους και καραβοκύρηδες των νησιών (Ύδρα, Σπέτσες…) ως ιδιαίτερη τάξη με αναβαθμισμένα πολιτικά δικαιώματα.

Όμως, πέρα από αυτό, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι μεγαλογαιοκτήμονες δεν είχαν κανένα λόγο να δημιουργήσουν μεγάλες εσωτερικές αγορές, κατά συνέπεια δεν υπήρχε κανένα κίνητρο από μέρους τους να κατασκευαστεί ένα καλό οδικό δίκτυο, η έλλειψη του οποίου δυσχέραινε με τη σειρά του τις όποιες ασθενείς απόπειρες διεξαγωγής εσωτερικού εμπορίου και το σχηματισμό ενιαίας εσωτερικής αγοράς. Το εμπόριο διεξάγεται κυρίως στα αστικά κέντρα και κυρίως στα εξωελλαδικά. Λίγες περιοχές αναπτύσσουν βιοτεχνική παραγωγή και τελικά το εμπορικό κεφάλαιο δεν μετεξελίσσεται σε βιομηχανικό. Όταν, όμως, η αστική τάξη είναι μόνο εμπορική, και μάλιστα ασθενής, δεν είναι σε θέση να προωθήσει τον αστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας. Αυτό το κάνει μόνο το βιομηχανικό κεφάλαιο. Έτσι, η οικονομική εξέλιξη είναι πολύ αργή και οι φεουδαρχικές σχέσεις συνιστούν τη βασική σχέση ιδιοκτησίας στον ελλαδικό χώρο.

Επίσης, το εμπορικό κεφάλαιο, προκειμένου να αναπτύξει τη δραστηριότητά του, έχει και μια άλλη λύση: μπορεί να μεταφέρει τη δραστηριότητά του σε κάποια άλλη έδρα, όπου υπάρχουν καταλληλότερες συνθήκες. Έτσι, εμφανίζεται το φαινόμενο της μετανάστευσης σε εξωελλαδικά αστικά κέντρα, όπου σταδιακά σχηματίστηκαν ακμάζουσες ελληνικές εμπορικές παροικίες.  

1800- 1821: Την περίοδο αυτή, λόγω της κλιμακούμενης ανάπτυξης του εμπορίου, οι τσιφλικάδες καταπίεζαν ακόμη περισσότερο τους αγρότες, για να αυξήσουν την παραγωγή τους. Έτσι, περί τα τέλη του 18ου και τις αρχές του 19ου αιώνα η εκμετάλλευση των αγροτών γίνεται αφόρητη και μαζί με την παραγωγή αυξάνεται και η αγανάκτησή τους. Αυτή η συνθήκη λειτουργεί καταλυτικά για μια προσωρινή, τουλάχιστον, συμμαχία μεταξύ των αστών και των λαϊκών μαζών.

Η θέση των κοινωνικών τάξεων τις παραμονές της Επανάστασης

α) Έλληνες χριστιανοί τσιφλικάδες (προεστοί-κοτζαμπάσηδες): είναι υπέρ των Τούρκων, προκειμένου να διατηρήσουν τα φεουδαρχικά τους δικαιώματα.

β) Πατριαρχείο, ανώτερος κλήρος Εκκλησίας και καλόγεροι μοναστηριών: προκειμένου να διατηρήσουν τα προνόμιά τους υποστηρίζουν ανοιχτά τους Τούρκους και καταδικάζουν κάθε προσπάθεια είτε εθνικοαπελευθερωτικού είτε κοινωνικού αγώνα. Εξαίρεση αποτελούν πολλοί παπάδες των χωριών και των πόλεων που ήταν κι αυτοί φτωχοί, ήταν άνθρωποι του λαού και υπέφεραν την ίδια καταπίεση από τους μεγαλοτσιφλικάδες.

γ) Φαναριώτες: λόγω της θέσης τους είναι όργανα του Σουλτάνου και  τα συμφέροντά τους ταυτίζονται με τα δικά του.

δ) Νησιώτες αστοί (έμποροι-καραβοκύρηδες): στην προσπάθεια να προωθήσουν τα ιδιαίτερα συμφέροντά τους έρχονται σε αντιπαράθεση με τους κοτζαμπάσηδες και τους Τούρκους. Σε ορισμένες περιπτώσεις συμμαχούν και με τους φτωχούς αγρότες ενάντια στους τσιφλικάδες. (Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Σάμου, όπου η ταξική πάλη οδήγησε στη διαμόρφωση δύο ανταγωνιστικών κομμάτων: το κόμμα των κοτζαμπάσηδων, οι καλικάντζαροι, και το κόμμα των αστών και των αγροτών, οι καρμανιόλοι.)

ε) Αγρότες, μικροϊδιοκτήτες και ακτήμονες (κολλήγοι): καθώς εντείνεται η καταπίεση των αγροτών από τους Έλληνες τσιφλικάδες, τους κοτζαμπάσηδες, την Εκκλησία και τους Τούρκους πασάδες, η αγανάκτηση κορυφώνεται και διαμορφώνεται μια πιο αγωνιστική διάθεση. Όμως, σε λίγες περιοχές πραγματοποιήθηκαν αγροτικά κινήματα, άλλοτε με εθνικοαπελευθερωτικό χαρακτήρα και άλλοτε ήταν εξεγέρσεις εναντίον των τσιφλικάδων. Εμπόδιο στο μαζικό και οργανωμένο ξεσηκωμό των φτωχών αγροτών στέκεται το γεγονός ότι είναι διασκορπισμένοι και όχι συγκεντρωμένοι, η μακρά συνήθεια της υποταγής, σε συνδυασμό με την αμάθεια και τη θρησκοληψία που καλλιεργούσαν την αντίληψη ότι τα βάσανά τους ήταν θέλημα θεού και παρέπεμπαν τη δικαίωση στη μετά θάνατον ζωή. Επίσης, ένας μαζικός αγώνας χρειάζεται και πολλά όπλα, τα οποία ούτε υπήρχαν ούτε μπορούσαν να τα χειριστούν οι περισσότεροι. Ωστόσο, όσο ο μαζικός ξεσηκωμός δεν πραγματοποιείται, πολλοί ήταν αυτοί που προέβησαν σε ατομική δράση. Έτσι, γέμισαν τα βουνά της Ελλάδας (όπως συνέβαινε και στα υπόλοιπα Βαλκάνια) με κλέφτες. Όπως παρατηρεί ο Κορδάτος:

«Η κλεφτουριά είναι μια ιδιότυπη μορφή της πάλης των τάξεων…».

Χαρακτηριστικοί είναι οι στίχοι που παραθέτει από την ανώνυμη λαϊκή Μούσα:

«Βασίλη, κάτσε φρόνημα, να γένεις νοικοκύρης,

για ν’ αποχτήσεις πρόβατα, ζευγάρια κι αγελάδες,

χωριά κι αμπελοχώραφα, κοπέλια να δουλεύουν.

– Μάννα μ’, εγώ δεν κάθομαι να γένω νοικοκύρης,

να κάμω αμπελοχώραφα, κοπέλια να δουλεύουν

και να ’μαι σκλάβος των Τουρκών, κοπέλι στους γερόντους*.»

* εννοεί τους κοτζαμπάσηδες

Οι κοτζαμπάσηδες αντέδρασαν με όσα μέσα είχαν και πολλές φορές μαζί με τους Τούρκους χτυπούσαν τους κλέφτες. Κάποια στιγμή σκέφτηκαν ότι θα ήταν αποτελεσματικότερο να διασπάσουν εσωτερικά τους κλέφτες. Έτσι, έπεισαν την τουρκική εξουσία να οργανώσουν ένοπλα σώματα από κλέφτες που είχαν συλληφθεί και θα έπαιρναν επί τούτου αμνηστία, στους οποίους θα έδιναν και καλούς μισθούς και θα τους επέτρεπαν κάθε ασυδοσία στα ορεινά μέρη. Αυτοί ήταν οι αρματολοί και πράγματι η δράση τους περιόρισε τη δράση των κλεφτών.

στ) Έλληνες αστοί των παροικιών: η δημιουργία Ελληνικού Κράτους αποτελούσε μια πραγματική ανάγκη της ελληνικής αστικής τάξης των παροικιών, δεδομένου ότι ένα τέτοιο κράτος θα τους προσέφερε έναν προνομιακό χώρο να δραστηριοποιηθούν επιχειρηματικά. Όμως, η ήττα του Ναπολέοντα και η επικράτηση των φεουδαρχικών δυνάμεων αποθάρρυνε τους περισσότερους Έλληνες των παροικιών της δύσης από την οργάνωση της επανάστασης. Από την άλλη, οι Έλληνες των παροικιών της ανατολικής Ευρώπης, παρά την προσχώρηση της Ρωσίας στην Ιερά Συμμαχία –η οποία καταδίκαζε κάθε εθνικό και κοινωνικό κίνημα–, συνεχίζουν να είναι προσηλωμένοι στον αγώνα, με την πεποίθηση ότι τελικά το αντιτουρκικό αίσθημα των Ρώσων θα κυριαρχήσει και θα τους βοηθήσουν. 

Ρήγας και Φιλική Εταιρεία

Η ιδέα της εθνικής παλιγγενεσίας αναπτύσσεται πρώτα στις ελληνικές παροικίες για δύο λόγους: α) εκεί συγκεντρώθηκαν έμποροι και βιοτέχνες που συσσώρευσαν πολύ πλούτο και θα είχαν μεγάλο όφελος από τη δημιουργία ενός ελληνικού κράτους ως ασφαλούς και ευνοϊκής έδρας και β) εκεί ήταν αμεσότερη η επίδραση της Γαλλικής Επανάστασης.

Στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα εμφανίζεται μια μεγάλη προσωπικότητα, ο Ρήγας Βελεστινλής. Ζούσε στο Βουκουρέστι, ήταν καλλιεργημένος άνθρωπος και διέθετε πολιτική διορατικότητα. Αποτελεί έναν από τους πιο ενθουσιώδεις εκφραστές του νεοελληνικού εθνισμού και ανέπτυξε πλούσια επαναστατική δράση. Οργάνωσε μια μυστική εταιρεία, στην οποία δεν έδωσε χαρακτήρα αποκλειστικά ελληνικό. Συνεργάτες του ήταν Ρουμάνοι, Σέρβοι, Αρβανίτες και πιθανώς Βούλγαροι. Κατά το Ρήγα, οι λαοί της Βαλκανικής έπρεπε να ξεσηκωθούν ενωμένοι ενάντια στον κατακτητή τους, και μάλιστα, χωρίς την ανάμειξη των Μεγάλων Δυνάμεων. Η απελευθέρωση της Ελλάδας και των βαλκανικών λαών έπρεπε να γίνει χωρίς την εξάρτηση από διεθνείς κηδεμόνες.

Δυστυχώς, ο Ρήγας και οι συνεργάτες του προδόθηκαν. Ενώ ήταν πολύ προσεκτικοί στη συνωμοτική τους δράση, εξαπατήθηκαν και μύησαν το Δ. Οικονόμου και το δεσπότη του Βελιγραδίου, οι οποίοι ήταν κατάσκοποι του Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε΄. Ο Ρήγας και αρκετοί συνεργάτες του συνελήφθησαν στην Τεργέστη και παραδόθηκαν από τις αυστριακές αρχές στους Τούρκους στο Βελιγράδι. Εκεί, βασανίστηκαν για σαράντα πέντε ημέρες και μετά στραγγαλίστηκαν και τα πτώματά τους ρίχτηκαν στο Δούναβη.

Το απελευθερωτικό κίνημα στο εξωτερικό συνεχίστηκε και αυτή τη φορά η νέα μυστική εταιρεία είχε ως έδρα τη Ρωσία. Πρόκειται για τη Φιλική Εταιρεία που ίδρυσαν ο Σκουφάς, ο Τσακάλωφ και ο Ξάνθος στην Οδησσό. Για επτά χρόνια μάζευαν χρήματα, προπαγάνδιζαν την ιδέα της Επανάστασης και προετοίμαζαν τον ένοπλο αγώνα. Για την τελική πράξη, όμως, επειδή οι ίδιοι δεν είχαν το απαραίτητο κύρος για να κινητοποιήσουν τον ελληνικό λαό, αναζητούσαν έναν αρχηγό που θα ενέπνεε και θα ενθουσίαζε. Πρώτα απευθύνθηκαν στον Καποδίστρια, ο οποίος τότε ήταν υπουργός εξωτερικών της Ρωσίας και είχε ευρωπαϊκή φήμη. Όμως, ο Καποδίστριας ήταν εχθρός και των δημοκρατικών ιδεών και των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων. Όχι μόνο αρνήθηκε, αλλά καταδίκασε κάθε επαναστατική ιδέα και πρότεινε στον Ξάνθο να διαλύσουν την Εταιρεία.

Η περίοδος αυτή συμπίπτει με την ήττα του Ναπολέοντα, την επικράτηση των φεουδαρχικών-μοναρχικών δυνάμεων και την ίδρυση της Ιεράς Συμμαχίας, της αντιδραστικής ένωσης Ρωσίας, Πρωσίας, Αυστρίας και Αγγλίας με στόχο την κατάπνιξη των εθνικών και των δημοκρατικών κινημάτων. Οι Φιλικοί, όμως, είχαν τροποποιήσει το επαναστατικό πρόγραμμα του Ρήγα και δεν προπαγάνδιζαν συστηματικά το αντιφεουδαρχικό πνεύμα ούτε και πολεμούσαν το Πατριαρχείο. Επεδίωξαν να δώσουν πανεθνικό χαρακτήρα στην επανάσταση και να πετάξουν στην άκρη την πλευρά του κοινωνικού αγώνα ενάντια στις φεουδαρχικές σχέσεις. Έτσι, προσέγγισαν και κάποιους Φαναριώτες και ορισμένους ανώτερους κληρικούς, ήρθαν σε συμβιβασμό, αφήνοντας σιωπηλά απ’ έξω τα συμφέροντα και τους πόθους των λαϊκών μαζών για άρση της κοινωνικής καταπίεσης.

Μετά την άρνηση του Καποδίστρια απευθύνθηκαν στον Αλέξανδρο Υψηλάντη, ο οποίος ήταν πρίγκιπας και αξιωματικός του ρωσικού στρατού. Ο Υψηλάντης δέχθηκε, με την προοπτική να γίνει αρχηγός του απελευθερωτικού αγώνα της Ελλάδας, αλλά και των βαλκανικών λαών. Το σχέδιο προέβλεπε ένα ταυτόχρονο ξέσπασμα επαναστατικών εστιών στις παραδουνάβιες ηγεμονίες και στον ελλαδικό χώρο.

Τα γεγονότα της Επανάστασης

Ο Υψηλάντης εισβάλει με ένοπλες δυνάμεις στη Μολδαβία ως απελευθερωτής και κηρύττει την έναρξη της Επανάστασης. Όμως, η προέλασή του δε θα προχωρήσει πολύ, εξαιτίας του ταξικού προσανατολισμού που πήρε ο αγώνας. Η συμμαχία Φιλικής Εταιρείας και Φαναριωτών είχε ως αποτέλεσμα να απαλειφθούν από το πρόγραμμα της Επανάστασης το αίτημα των κολλήγων για την κατάργηση των τσιφλικάδικων προνομίων. Αυτό δυσαρέστησε και προκάλεσε τις διαμαρτυρίες των Ρουμάνων αγροτών, οι οποίοι και αποχώρησαν. Ο Υψηλάντης διέταξε τότε τη σύλληψη του αρχηγού τους Βλαδιμηρέσκου και τον εκτέλεσε. Έτσι, απογοητεύθηκαν και απομακρύνθηκαν και οι Μολδοβλάχοι και οι Βούλγαροι αγωνιστές. Με λίγες πια δυνάμεις ηττάται στο Δραγατσάνι από τις τουρκικές δυνάμεις και τελικά συλλαμβάνεται από τους Αυστριακούς.

            Παράλληλα, ξεσπά η Επανάσταση και στην Πελοπόννησο. Ο Σουλτάνος νομίζει ότι από πίσω κρύβεται η Ρωσία, αλλά αυτή αμέσως καταδικάζει ανοιχτά το κίνημα. Ταυτόχρονα, ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε΄ σπεύδει να αφορίσει την Επανάσταση και σε εγκύκλιο που διαβαζόταν στις εκκλησίες αποκαλεί τον Υψηλάντη και τους Φιλικούς «τέρατα του διαβόλου».  Το γεγονός ότι ο Γρηγόριος κρεμάστηκε στο πλαίσιο του φανατισμού του τουρκικού όχλου, οφείλεται στο ότι τον κατήγγειλε ως Φιλικό ο μητροπολίτης Πισιδίας Ευγένιος, για να γίνει αυτός Πατριάρχης, όπως και έγινε. Όταν μετά από χρόνια η Επανάσταση νίκησε, ο ανώτερος κλήρος προσπάθησε να διεκδικήσει μέρος της δόξας και έτσι, παραχάραξε την ιστορία και παρουσίασε το Γρηγόριο ως επαναστάτη και εθνομάρτυρα.

          

  Στην Πελοπόννησο υπό την πίεση του λαού πολλοί προύχοντες αναγκάστηκαν να συμμετάσχουν στην Επανάσταση παρά τη θέλησή τους. Σπουδαίος αγωνιστής αναδεικνύεται ο Παπαφλέσσας, ο οποίος χωρίς να υπολογίζει κινδύνους διέτρεχε όλη την Πελοπόννησο και έδινε το σύνθημα του ξεσηκωμού. Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, που κατά τους αστούς ιστορικούς και την επίσημή τους ιστορία σήκωσε το λάβαρο της Επανάστασης, στην πραγματικότητα ήταν πολύ διστακτικός, με την πρώτη απειλή των Τούρκων υποχώρησε, προσπάθησε να αποθάρρυνε τους αγωνιστές και σε κάποιες περιπτώσεις δε δίστασε να τους σαμποτάρει και να τους προδώσει. Αυτός ο ίδιος αποκαλούσε τον Παπαφλέσσα «απατεώνα». Ο μπέης της Μάνης Μαυρομιχάλης ήταν επίσης απρόθυμος και ζητούσε διαβεβαιώσεις για την υποστήριξη της Ρωσίας, ενώ παράλληλα προσπαθούσε να συνεννοηθεί με τους Τούρκους. Με παρόμοιο τρόπο αναπτύσσεται ο αγώνας στις διάφορες περιοχές της Ελλάδας, με συμμαχίες που σχοινοβατούν και πολλές προδοσίες. Στην Πελοπόννησο, στα νησιά που είχαν δύναμη οι καραβοκύρηδες και στη Στερεά η Επανάσταση κέρδιζε έδαφος, ενώ στη Θεσσαλία και τη Μακεδονία οι τσιφλικάδες με τους Τούρκους κατέπνιξαν τον αγώνα.

            Ένα σημαντικό γεγονός που καθόρισε αργότερα τις εξελίξεις ήταν η κίνηση που έκανε το κόμμα των εμποροναυτικών της Ύδρας και των άλλων Νησιών να παραμερίσουν τους τσιφλικάδες και να συνάψουν δάνεια με την Αγγλία. Αυτό δημιούργησε τότε έναν ενθουσιασμό, διότι δια των δανείων θεωρούσαν ότι υπήρξε μια σχετική αναγνώριση του αγώνα. Όμως, οι συνέπειες αυτού του δανεισμού θα αποδειχθούν ολέθριες.

            Την άνοιξη του 1824 ο Μεχμέτ Πασάς της Αιγύπτου στέλνει το γιο του Ιμπραήμ και καταλαμβάνει την Κρήτη και καταστρέφει την Κάσσο και τα Ψαρά. Το 1825 φτάνει στην Πελοπόννησο, όπου η αντίσταση κλονίζεται. Μόνο ο Παπαφλέσσας με καμιά τριακοσαριά αγωνιστές δίνουν τη μάχη στο Μανιάκι και πέφτουν ηρωικά. Καθώς το πνεύμα ηττοπάθειας κυριαρχεί, ο Κολοκοτρώνης δίνει το σύνθημα του αγώνα και εφαρμόζει επαναστατική τρομοκρατία: «Βάλτε φωτιά και τσεκούρι, στήστε φούρκα και παλούκι… Όποιο χωριό προσκυνήσει να του καίτε τα σπίτια και τ’ αμπέλια». Έδωσε πολλές μάχες και κέρδιζε, αλλά ο Ιμπραήμ έφερνε συνεχώς νέες δυνάμεις. Είχε, όμως, και ένα συνεργάτη που τον βοηθούσε, ένα μεγαλέμπορο της Αιγύπτου, τον Τοσίτσα. Ο Τοσίτσας στάθηκε στο πλευρό του και αξιοποιώντας όσες επαφές και όση επιρροή διέθετε και καλούσε το λαό να προσκυνήσει. Ήταν αρχηγός της επιμελητείας του αιγυπτιακού στρατού και θησαύριζε με το αίμα και το θάνατο του ελληνικού λαού. Ο Κορδάτος σημειώνει:  
«Αυτός ο κατάπτυστος προδότης αργότερα, δίνοντας μερικές χιλιάδες εις το Ελληνικόν Κράτος και κτίζοντας ένα δυο εκπαιδευτικά ιδρύματα αντήλλαξε τον τίτλο του προδότου με τον τίτλο του εθνικού ευεργέτου.»

            Το 1827, όπως οι δυνάμεις στην Πελοπόννησο, έτσι και το ελληνικό ναυτικό βρίσκεται σε πολύ δυσχερή κατάσταση. Στη φάση αυτή καταφθάνουν στα ελληνικά νερά μοίρες του στόλου της Ρωσίας, της Αγγλίας και της Γαλλίας, διότι απειλούνταν τα συμφέροντά τους από την κυριαρχία του αιγυπτιακού στόλου στη Μεσόγειο. Ο Ρώσος ναύαρχος κατόρθωσε να παρασύρει τον Άγγλο ναύαρχο στα σχέδιά του και τελικά επιτέθηκαν στον Ιμπραήμ συντρίβοντας στη ναυμαχία του Ναβαρίνου τον αιγυπτιακό στόλο.

            Αυτή η νίκη επί των κατακτητών έκανε τους Έλληνες να αναθαρρήσουν και να οργανώσουν ισχυρές αντεπιθέσεις σε πολλές περιοχές. Η τελική, όμως, έκβαση του αγώνα δεν κρίθηκε στις στρατιωτικές μάχες, αλλά, όπως θα δείτε παρακάτω, στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων.

            Παράλληλα με την εξέλιξη των πολεμικών γεγονότων, διεξάγονται και οι προσπάθειες για την πολιτική και διοικητική συγκρότηση των απελευθερωμένων περιοχών. Συγκροτούνται διευθυντήρια, γερουσίες και τελικά πραγματοποιούνται Εθνοσυνελεύσεις. Ενώ, όμως, τίθεται το ζήτημα για νέο πολίτευμα βασισμένο σε δημοκρατικές αρχές, στην ουσία οι περισσότερες δημοκρατικές διακηρύξεις μένουν στα χαρτιά. Για τις εθνικές γαίες προέκυψε μεγάλη σύγκρουση. Οι κοτζαμπάσηδες και οι καπεταναίοι ήθελαν να εκποιηθούν άμεσα, ενώ οι αστοί ήθελαν να χαρακτηριστούν εθνική ακίνητη περιουσία, ώστε να μπορούν να υποθηκευθούν για τη σύναψη δανείων με το εξωτερικό. Τελικά κυριάρχησε η τελευταία άποψη. Σχετικά με τη γη, υπήρξε διαμάχη για το ποιο δίκαιο θα ίσχυε: το βυζαντινό που προστάτευε την τσιφλικάδικη ιδιοκτησία ή το αστικό; Τελικά επικράτησε στην ουσία το βυζαντινό, πράγμα που σήμαινε και την κυριαρχία των τσιφλικάδων επί των αστών.

           

            Πέρα από τα πιο γνωστά γεγονότα της Επανάστασης, τις πιο γνωστές μάχες και πρόσωπα, τις Γερουσίες και τις Εθνοσυνελεύσεις, διαδραματίστηκε και ένας παράλληλος αγώνας, που συνήθως αποσιωπάται, διότι οι αγωνιζόμενοι ηττήθηκαν και την ιστορία τους δεν την είπε κανείς. Πρόκειται για όλους αυτούς τους λαϊκούς αγώνες που έλαβαν χώρα σε κάθε περιοχή της επαναστατημένης Ελλάδας ενάντια στους κοτζαμπάσηδες. Ο φτωχός λαός, πότε σε συμμαχία με αστικά στοιχεία και πότε μόνος του, μαζί με την απόφαση να διώξουν τον κατακτητή, πολέμησαν για να λυτρωθούν και από τους άμεσους καταπιεστές τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Καρατζάς στην Πάτρα, ένας δημοκράτης και τσαγκάρης στο επάγγελμα, ο οποίος ξεσήκωσε το λαό την 21 Μαρτίου και χτυπήθηκε με τους Τούρκους μέσα στην πόλη. Οι πρόκριτοι και ο Παλαιών Πατρών Γερμανός σύρθηκαν από τις εξελίξεις. Όμως, όταν αργότερα και υπό την πίεση των τουρκικών στρατευμάτων, αυτοί υποχώρησαν ο Καρατζάς συνέχισε τον αγώνα, ώσπου οι πρόκριτοι θεώρησαν ότι δεν τους συνέφερε και οργάνωσαν τη δολοφονία του. Παρόμοια γεγονότα συνέβησαν σε όλη την Ελλάδα. Έτσι, τα κατά τόπους λαϊκά στοιχεία του αγώνα «απαλείφονταν από την εξίσωση» και κυριαρχούσαν τα παλαιά αντιδραστικά στοιχεία. 

            Το λαϊκό κίνημα δεν κατόρθωσε να πάρει πιο στέρεα χαρακτηριστικά και να νικήσει, διότι, σε ένα βαθμό, δεσμευόταν από ένα τοπικιστικό πνεύμα και την έλλειψη προοπτικής. Από τη μία ζητούσε γη, αλλά στρεφόταν αυθόρμητα κατά των τοπικών κάθε φορά αρχόντων-τσιφλικάδων, χωρίς να έχει διαμορφώσει μια συνειδητή πολιτική αντίληψη. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, όμως, ότι όλα αυτά που παρουσιάζονταν ως εμφύλιοι σπαραγμοί ήταν στην ουσία ταξικοί αγώνες.          

            Από την άλλη, αυτοί οι παλαιοί κοτζαμπάσηδες, πρόκριτοι και οι Φαναριώτες, ήταν ανοιχτά ξενόδουλοι ακόμη και κατά τη διάρκεια του αγώνα. Από την πρώτη χρονιά της Επανάστασης ο Μαυρομιχάλης έστειλε μια επιστολή, όπου παρακαλούσε να μεσολαβήσουν διάφοροι παράγοντες για να παραδώσουν τη χώρα στους Άγγλους. Λίγο μετά, το 1823, οι Κουντουριώτες και οι κοτζαμπάσηδες της Πελοποννήσου πρότειναν να προωθήσουν αίτημα προς τις Μ. Δυνάμεις να διορίσουν έναν ξένο πρίγκιπα ως βασιλιά. Αλλά η κορύφωση της προδοτικής δράσης των αστών και των τσιφλικάδων έρχεται με τα αγγλικά δάνεια και τους όρους τους. Όταν η Αγγλία για τους δικούς της λόγους αποφάσισε να δώσει δάνεια στους επαναστατημένους Έλληνες, το έκανε με σκανδαλώδη τρόπο. Το 1824 από 800.000 λίρες εκταμιεύθηκαν μόνο 250.000. Την επόμενη χρονιά από ονομαστικής αξίας δάνειο 2.000.000 λιρών η ελληνική πλευρά έλαβε μόνο 230.115 λίρες και το υπόλοιπο καταβροχθίστηκε στο Λονδίνο. Γράφει ο Κορδάτος:

            «Οι Έλληνες αστικοτσιφλικάδες τα κατάφεραν να υποδουλώσουν τον ελληνικό λαό εις το αγγλικόν κεφάλαιον. Αντί να εξοδεύσουν αυτοί δια τας ανάγκας του πολέμου –και είχαν μεγάλες περιουσίες– υποθήκευσαν την εθνική περιουσίαν εις τους Άγγλους και πήραν μερικά ψίχουλα δανείου, τα οποία εμοιράσθηκαν, εννοείται μεταξύ των. Εβόησε τότε όλος ο προοδευτικός κόσμος της Ευρώπης, δια τα ληστρικά αυτά δάνεια. Οι Άγγλοι όμως χρηματοδόται ήξευραν τι έκαμαν: εκτελούντες μυστικάς εντολάς της αγγλικής κυβερνήσεως, ενέγραφον υποθήκην επί των εθνικών γαιών και ητοιμάζοντο, ευκαιρίας δοθείσης, να κάμουν κατοχήν εις την Παελοπόννησον.»

Ενδεικτικό της προδοτικής στάσης και δουλοπρέπειας αυτών των στοιχείων είναι το υπόμνημα του Φαναριώτη Μαυροκορδάτου προς τον υπουργό εξωτερικών της Αγγλίας Κάννινγκ:

            «... Η ανεξαρτησία της Ελλάδος είναι η μόνη διέξοδος, η φέρουσα εις την ίδρυσιν του φραγμού εκείνου, τον οποίον η σωτηρία της Ευρώπης απαιτεί κατά της κολοσσιαίας δυνάμεως της Ρωσσίας. Άλλοτε τον φραγμόν τούτον παρείχεν η Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά της Δυνάμεως του Βορρά, ο παρών όμως αγών των Ελλήνων απέδειξε αυτήν ανίκανον να εκτελή του λοιπού το έργον τούτο […] Αποτέλεσμα της συνεννοήσεως ταύτης (δηλαδή Ελλάδος και Τουρκίας) έσται ότι η Αγγλία, Πύλη και Ελλάς θα αποτελέσουν του λοιπού μίαν και μόνην, δια να είπω ούτω, δύναμιν, ήτις θ’ αντιταχθή κατά της Ρωσσίας και τέλος η ένωσις αύτη θ’ αποτελεί μίαν επιπλέον εγγύησιν, ην προσεκτάτο η Αγγλία κατά των αποπειρών της τε Ρωσσίας και πάσης άλλης Ευρωπαϊκής Δυνάμεως εναντίον του αγγλικού εμπορίου των Ινδιών…»

Τα αγγλικά δάνεια ήταν αυτά που οδήγησαν τη Ρωσία σε αλλαγή πολιτικής στάσης, η οποία υιοθέτησε μια πιο επιθετική πολιτική. Προώθησε ως πράκτορα των συμφερόντων της τον Καποδίστρια, στο πλαίσιο ενός σχεδίου για ημιαυτόνομη Ελλάδα και υποτελή στην Τουρκία, αλλά ουσιαστικά υποχείρια της τσαρικής πολιτικής. Τελικά, από τη μία η Ελλάδα είχε εξαρτηθεί οικονομικά από την Αγγλία και από την άλλη, στην πολιτική σκηνή είχε επικρατήσει η Ρωσία τοποθετώντας ως ηγέτη τον Καποδίστρια.

  

          Ο Καποδίστριας ήταν γνωστός αντιδημοκράτης και λειτούργησε συγκεντρωτικά, δημιουργώντας μια αυλή από ανθρώπους του στενού περιβάλλοντός του, γεγονός που προκάλεσε πολλές αντιδράσεις. Ο συνεχιζόμενος ανταγωνισμός των Μ. Δυνάμεων για έλεγχο της πολιτικής σκηνής στην Ελλάδα οδήγησε στο σχηματισμό τριών κομμάτων: το αγγλικό, το γαλλικό και το ρωσικό. Η Αγγλία, αντιπολιτευόμενη τον Καποδίστρια ως πράκτορα των ρωσικών συμφερόντων, επεδίωκε να μην προχωρήσει η απελευθέρωση ούτε καν στο σύνολο της Στερεάς Ελλάδας. Παράλληλα, εξωθούσε τους νησιώτες και τους Μανιάτες σε αντικαποδιστριακές ενέργειες. Τελικά, η οικονομική κρίση και κοινωνικός αναβρασμός που τη συνόδευε, σε συνδυασμό με την πεισματική απόρριψη του Καποδίστρια σε οικονομικές προτάσεις της Αγγλίας και της Γαλλίας, οδήγησαν τις δύο τελευταίες να οργανώσουν δια των Υδραίων και των Μανιατών τη δολοφονία του Καποδίστρια.

           

             

Διεθνείς παράγοντες και γεωστρατηγική

Η τελική έκβαση του ηρωικού ελληνικού αγώνα παίχτηκε στα παρασκήνια των Μ. Δυνάμεων. Όποιος μελετά την Ελληνική Επανάσταση δεν πρέπει ποτέ να ξεχνά και τη «μεγάλη σκακιέρα». Το ζήτημα της Ελληνικής Επανάστασης αποτελεί μέρος μιας συνολικότερης γεωστρατηγικής και υπάγεται στο Ανατολικό Ζήτημα. Άρα, πρέπει να αναλυθούν και οι παράγοντες που καθορίζουν την έκβαση του Ανατολικού Ζητήματος, δηλαδή οι στρατηγικοί σχεδιασμοί και οι βλέψεις των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής.

            Συνοπτικά, και όπως τα γράφει ο Κορδάτος, συμβαίνει το εξής:

«Η εξωτερική πολιτική της Ρωσίας κατά το τέλος του 18ου και τις αρχές του 19ου αιώνος, έθεσε και πάλιν επί τάπητος το ανατολικόν ζήτημα. […]

»Αι τρεις Δυνάμεις, Γαλλία, Αγγλία και Ρωσία, καταβάλλουν μεγάλας προσπαθείας δια να προσεταιρισθούν την Τουρκίαν. Η Αγγλία προτιμά την ακεραιότητα της Τουρκίας, δια να εμποδίσει την κάθοδον της Ρωσίας εις το Αιγαίον. Η Γαλλία αντιθέτως αγωνίζεται να προσεταιρισθεί την Τουρκίαν, δια να κτυπήσει την Αγγλίαν εις τας μεσογειακάς της βάσεις και η Ρωσία παίζει διπλούν παιχνίδι, δια να απομακρύνει την Τουρκίαν από την επιρροήν των δύο αυτών δυνάμεων, ώστε να είναι ελευθέρα να πραγματοποιήσει εις πρώτην ευκαιρίαν τα σχέδιά της.

»Έτσι, μαζί με το ανατολικόν ζήτημα ετέθη και το ελληνικόν…»

Η τελική λύση, λοιπόν, ήρθε μετά τη νίκη της Ρωσίας στο ρωσοτουρκικό πόλεμο (1828-1829) και τη συνθήκη της Αδριανούπολης. Η αδιαμφισβήτητα αναβαθμισμένη Ρωσία έκανε την Αγγλία και τη Γαλλία να πάψουν να υπολογίζουν στην Τουρκία ως εμπόδιο στη Ρωσία και στράφηκαν προς τη συγκρότηση μιας τυπικά ανεξάρτητης Ελλάδας, που ουσιαστικά, όμως, θα εξυπηρετούσε τη δική τους εξωτερική πολιτική. Αυτές ήταν οι λεγόμενες Προστάτιδες δυνάμεις και αυτός ήταν ο ρόλος τους. Ο Κορδάτος επισημαίνει ότι:

            «Προστάτιδες δυνάμεις, όπως ξενόδουλοι πολιτικοί και άκριτοι ιστορικοί αποκαλούν την Γαλλίαν, Ρωσίαν και Αγγλίαν, δεν υπήρξαν ποτέ δια την Ελλάδα. Εάν ηγωνίσθησαν, έστω και θυσίας ιδικάς των ακόμη, όπως κατά την εν Ναυαρίνω ναυμαχίαν, αι ανωτέρω δυνάμεις κατά τη διάρκειαν του ελληνοτουρκικού πολέμου υπέρ της Ελληνικής Επαναστάσεως, τούτου, επαναλαμβάνομεν το έκαμαν δια να προστατεύσουν τα συμφέροντά των. Η διπλωματική προστασία του ελληνικού αγώνος του ’21, καθώς και η σκανδαλώδης ανάμιξίς των δυνάμεων τούτων εις τα εσωτερικά της Ελλάδος, αυτήν την έννοιαν έχουν. Πάντοτε, τότε και κατόπιν και σήμερον, αι μεταξύ της Ελλάδος και των ευρωπαϊκών δυνάμεων σχέσεις κανονίζονται από το συμφέρον και μόνον αυτό.»

           

Τελική έκβαση και συμπεράσματα

Η Επανάσταση του 1821, απαντώντας στο αρχικό ερώτημα, είχε και εθνικό και κοινωνικό χαρακτήρα. Κατά την έκβασή της, όμως, η κοινωνική διάσταση της Επανάστασης εξοβελίστηκε, διότι οι αστοί συμμάχησαν με τους κοτζαμπάσηδες και ακρωτηρίασαν το περιεχόμενο του ταξικού αγώνα του φτωχού λαού. Τελειώνοντας, και όσον αφορά στο ερώτημα «Είναι πράγματι απελευθερωμένοι οι Έλληνες μετά την Επανάσταση;», παραθέτω την τελευταία σελίδα του βιβλίου του Κορδάτου, ο οποίος ολοκληρώνει την έκθεση της ιστορικής του μελέτης και συνοψίζει τα συμπεράσματά του με τα εξής λόγια:

            «Αλλ’ εάν κατωρθώθη ο ελληνικός αγών να πάρει ένα τέλος και να ελευθερωθεί μία γωνία της Ελλάδος, ο εσωτερικό αγών έμεινε ημιτελής. Παρ’ όλον το σάρωμα της καποδιστριακής δικτατορίας και την δημοκρατικήν συνείδησιν της μεγάλης πλειοψηφίας του ελληνικού λαού, αι λεγόμεναι προστάτιδες δυνάμεις επέβαλαν εις τον καθημαγμένον ελληνικόν λαόν την μοναρχίαν. Χωρίς καν να ερωτηθεί ο ελληνικός λαός, αι τρεις δυνάμεις, με την πρωτοβουλίαν της Αγγλίας, έστειλαν εις την Ελλάδα τον νεαρόν πρίγκηπα της Βαυαρίας Όθωνα, ο οποίος ήτο γνωστός βλάξ. Και εις την περίστασιν αυτήν, η αγγλική πολιτική έδειξε όλην την αισχρότητά της. ο εν Ελλάδι διπλωματικός της αντιπρόσωπος Ντώκινς ήτο ο ουσιαστικός κυβερνήτης. Έργον του ήτο, όχι μόνον να εξουδετερώσει την ρωσικήν επιρροήν, αλλά και να εγκαινιάσει νέαν περίοδον απολυταρχίας.

            »Ο ελληνικός λαός έπρεπε να μη σηκώσει κεφάλι. Ο λόρδος Πάλμερστον έβαλε τας βάσεις της πολιτικής του Φόρεϊν Όφφις απέναντι της Ελλάδος, που επί εκατό και παραπάνω χρόνια ακολουθείται πιστά από τους διαδόχους του. Η Ελλάς πρέπει να είναι συγκεκαλυμένον προτεκτοράτο της Αγγλίας και ο ελληνικός λαός δεν πρέπει να ασκεί τα κυριαρχικά του δικαιώματα. Πρέπει να ευρίσκεται εις την κατάστασιν του ημιαποίκου. Έτσι, με την ηθικήν και υλικήν βοήθειαν του τσάρου, των Άγγλων πλουτοκρατών και των Γάλλων αντιδραστικών, οι Έλληνες τσιφλικάδες, αστοί και Φαναριώτες, που πήραν την εξουσίαν στα χέρια τους, όταν δημιουργήθηκε το μικρόν ελεύθερον Ελληνικόν Κράτος, όσο κι αν τσακώνονταν και τρώγονταν πάνω στο μοίρασμα της πολιτικής εξουσίας, όλην των την προσοχή και δραστηριότητα την εσυγκέντρωσαν εις το πώς μέσα εις το νέον βασίλειον θα κρατήσουν τας λαϊκάς μάζας υποχειρίους των, δια να μπορούν να τας καταπιέζουν και να τας εκμεταλλεύονται. Έτσι, ως τα σήμερα, εσυνεχίσθη η οικονομική υποδούλωσις και αποστράγγισις του λαού και την θέσιν των Τούρκων μπέηδων, αγάδων και πασάδων, την επήραν  αυτοί, που είχαν γίνει το ίδιο όπως και οι Τούρκοι κατακτηταί, ληστές και γδύστες, μαζί με τους ξένους δανειστές μας. Από το 1823 ως τα τώρα το ξένον κεφάλαιον, έχοντας τοποτηρητάς και εντολοδόχους του εις την χώραν μας τους αστοτσιφλικάδες, εγύμνωσε κάθε ικμάδα του τόπου, ελήστευσε τον λαόν και έκράτησε την χώραν καθυστερημένην, δια να μπορεί να μας μεταχειρίζεται ως αποίκους.

            Όταν κανείς έχει υπ’ όψιν του το τί έγινε κατά το διάστημα του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνος από την άρχουσα τάξιν και τί επηκολούθησεν κατόπιν, εξάγει το συμπέρασμα, που το επικυρώνουν τα αδιάψευστα γεγονότα, ότι η Επανάστασις του 1821 επροδόθη, όχι μόνον από τους κοτζαμπάσηδες και Φαναριώτες, αλλά και από τους αστούς. Αυτή είναι η μόνη ιστορική αλήθεια.»

Μιχάλης Χονδροκούκης

Πειραιάς: Βιβλιοπαρουσίαση

ΕΚΔΗΛΩΣΗ-"1821 – 2014, οι αγώνες για εθνική ανεξαρτησία και η εξάρτηση της χώρας από το ξένο κεφάλαιο"

Ο Σύλλογος Μαρξιστικής Σκέψης «Γιάνης Κορδάτος» σας καλεί την Κυριακή 16 Μαρτίου και ώρα 6 μ.μ.στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης Ηλιούπολης (Βενιζέλου & Μαρ. Αντύπα), σε εκδήλωση με θέμα:

"1821 – 2014, οι αγώνες για εθνική ανεξαρτησία και η εξάρτηση της χώρας από το ξένο κεφάλαιο"

Ομιλητές:

Μιχάλης Χονδροκούκης, φιλόλογος, υποψήφιος Διδάκτωρ Φιλοσοφίας
«Η κοινωνική σημασία της επαναστάσεως του 1821» - η συμβολή του Γ. Κορδάτου

Δημήτρης Καλτσώνης, Επίκουρος Καθηγητής θεωρίας κράτους & δικαίου, Πάντειο Πανεπιστήμιο
"Η εθνική ανεξαρτησία στην εποχή των Μνημονίων"

Συντονιστής:
Νίκος Καραβέλος, δικηγόρος, λογοτέχνης

Θα ακολουθήσει συζήτηση και ξενάγηση στο χώρο του Μουσείου

Βιβλιοπαρουσίαση - Λιόσης Βασίλης, "Τα κοινωνικοπολιτικά μέτωπα στην Τρίτη Κομμουνιστική Διεθνή"

Η διέξοδος από την κρίση και η ανάγκη του λαϊκού μετώπου

Πραγματοποιήθηκε την Τρίτη με επιτυχία η εκδήλωση του Συλλόγου Γιάννης Κορδάτος Λάρισας με ομιλητές των Κυριάκο Κατσαρό και Δημήτρη Καλτσώνη ενώ την εκδήλωση άνοιξε με εισηγητική ομιλία ο Βασίλης Ζωγράφος. Παρουσιάζουμε τα κύρια σημεία των τριών ομιλιών:

Βασίλης Ζωγράφος  - Το μέτωπο θα δοκιμάζεται στην πράξη

«Αγαπητοί φίλοι, συναγωνιστές και συναγωνίστριες, ευχαριστούμε για την ανταπόκριση σας στην πρόσκλησή μας για την εδώ παρουσία σας.Το θέμα της συζήτησης που είδατε στην πρόσκλησή μας αφορά στην κατάσταση που βιώνουμε, ως συνέπεια της οικονομικής κρίσης εδώ και μια πενταετία, αλλά το σημαντικότερο να συζητήσουμε για την αναγκαία φιλολαϊκή διέξοδο. 

Δεν πρόκειται να γίνει μια απαρίθμηση και καταγραφή των όσων έχει υποστεί η εργατική τάξη και τα άλλα λαϊκά στρώματα από την εφαρμογή των αντιδραστικών πολιτικών, των μνημονίων της συγκυβέρνησης, της Τρόικας και του ΔΝΤ. Εξάλλου όλοι μας τα έχουμε βιώσει και τα ζούμε στο πετσί μας.

Θα γίνει μια προσπάθεια εμβάθυνσης στις αιτίες που γέννησαν την οικονομική κρίση, ως κρίσης του ίδιου του καπιταλιστικού συστήματος, στις νομοτέλειες που οδηγούν στις περιοδικές κυκλικές και γενικές κρίσεις του, στα αδιέξοδα που δημιουργούνται σ’ αυτές τις κρίσεις , για τη διαιώνιση αυτού του συστήματος και στις επιλογές στις οποίες καταφεύγουν οι πολιτικοί και οικονομικοί εκπρόσωποί του, για τη σωτηρία του,  αλλά και τι σημαίνουν αυτές οι επιλογές για την εργατική τάξη και τα άλλα λαϊκά στρώματα.

Ο τίτλος αυτής της ομιλίας,  σηματοδοτεί ως μέσο διεξόδου το λαϊκό μέτωπο. Αυτή η θέση πηγάζει από την μέχρι σήμερα παγκόσμια, αλλά και ντόπια θετική και αρνητική εμπειρία μας. Οφείλουμε να δούμε κριτικά και δημιουργικά αυτήν την εμπειρία, να αποφεύγουμε μηχανιστικές μεταφορές, να δούμε το εύρος αυτού του αναγκαίου λαϊκού μετώπου, χωρίς φοβίες, αλλά και με υπευθυνότητα, να δούμε τα βήματα για το χτίσιμο αυτού του μετώπου, καθώς και άλλες πλευρές του, αλλά και τις αναγκαίες κάθε φορά προσαρμογές του, ανάλογα με τις συνθήκες και τους συσχετισμούς. 

Όλα αυτά, κατά τη γνώμη μου, θα πρέπει να δοκιμάζονται στην πράξη, στην καθημερινότητα, στα μικρά και μεγάλα ζητήματα, χωρίς απολυτότητα και υπεροψίες, μέσα στο εργατικό λαϊκό κίνημα, στις διαδικασίες και τους φορείς του, στις πολιτικές διεργασίες, στις πολιτικές και κοινωνικές μάχες και αναμετρήσεις.

Οι σημερινοί έγκριτοι ομιλητές μας είναι έτοιμοι να θέσουν αναλυτικά όλα αυτά τα ζητήματα και να δώσουν ερεθίσματα, προτάσεις για να ανοίξει στη συνέχεια διάλογος που θα φωτίσει πιστεύω ολόπλευρα όλα αυτά τα ζητήματα».

Δημήτρης Καλτσώνης - Επίκουρος καθηγητής "Θεωρίας κράτους και δικαίου" του Πάντειου Πανεπιστημίου 

"Η ανάγκη του λαικού μετώπου και η διέξοδος απο την κρίση"

«Η οικονομική κρίση και τα δεινά του λαού μας υποχρεώνουν να αναζητήσουμε λύσεις. Σήμερα, περισσότερο από άλλοτε είναι φανερό ότι πρέπει να σπάσουν τα δεσμά της τρόικας, της ΕΕ, του ΔΝΤ και των εγχώριων εταίρων τους.

Απαιτείται επειγόντως αλλαγή πλεύσης:

Καταρχήν με διεκδίκηση διαγραφής του χρέους. Εννοείται ότι μια τέτοια επιλογή, η μόνη φιλολαϊκή επιλογή, θα μας φέρει σε αντίθεση με την ΕΕ. Αυτή είναι εξάλλου συνυπεύθυνη, μαζί με τις ΗΠΑ και την εγχώρια ολιγαρχία για τις σχέσεις εξάρτησης, για το χρέος, για το μαράζωμα και την υποβάθμιση των παραγωγικών δυνατοτήτων της χώρας μας, για την κλοπή εγκεφάλων – επιστημονικού δυναμικού. Δεν μπορεί να σημειωθεί πραγματική ανάπτυξη, αν δεν υπάρξει αντίθεση και απειθαρχία στα μέτρα και τις κατευθύνσεις της ΕΕ, έξοδος τελικά από την ΕΕ.

Δεν μπορεί να υπάρξει αντιμετώπιση της κρίσης και αναπτυξιακή πορεία, αν δεν φορολογηθεί το μεγάλο κεφάλαιο, αν δεν φορολογηθεί, ακόμη και δημευθεί, η περιουσία των off shore, αν δεν εθνικοποιηθούν οι τράπεζες και οι στρατηγικής σημασίας μεγάλες επιχειρήσεις, αν δεν εγκαθιδρυθεί εργατικός και λαϊκός έλεγχος.

Πρέπει να ενισχυθούν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, να ενθαρρυνθούν να παράγουν συλλογικά, να ενταχθούν σε πολύμορφους δημοκρατικά οργανωμένους συνεταιρισμούς, με βάση ένα πανεθνικό σχέδιο.

Δεν μπορούν να υλοποιηθούν όλα τα παραπάνω αν δεν υπάρξει ριζοσπαστικός εκδημοκρατισμός του κρατικού μηχανισμού. Απαιτείται πρωτίστως εκκαθάριση του κράτους από τα φασιστικά στοιχεία.

Κλειδί για την προώθηση αυτής της λύσης είναι η ενότητα των λαϊκών δυνάμεων, πρώτα απ’ όλα η ενότητα της εργατικής τάξης. Χρειάζεται να δημιουργηθεί ένα γιγάντιο λαϊκό μέτωπο, αντίστοιχο εκείνου του ΕΑΜ, στις σύγχρονες βέβαια συνθήκες, με σύγχρονα αιτήματα. Ένα τέτοιο Λαϊκό μέτωπο θα έχει αντιιμπεριαλιστικό, αντιμονοπωλιακό, περιεχόμενο. Θα είναι μέτωπο δημοκρατικό και πατριωτικό. 

Με ποιες πολιτικές δυνάμεις;

Οι απαντήσεις έπρεπε να έρθουν από το χώρο της Αριστεράς αλλά δυστυχώς δεν ήρθαν. Οι ηγεσίες των βασικών πολιτικών δυνάμεων που αυτοπροσδιορίζονται στο χώρο αυτό είναι εγκλωβισμένες σε αδιέξοδες κατευθύνσεις. 

Άλλες, όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, είναι υποταγμένες στη λογική του ευρώ και της ΕΕ, στη λογική των ανοιγμάτων στην κεντροαριστερά και στο κέντρο. Ολισθαίνουν διαρκώς σε διατυπώσεις που αποδυναμώνουν τα λαϊκά αιτήματα: έτσι, από τη διαγραφή του χρέους μετατοπίστηκαν στην επαναδιαπραγμάτευση, από την εθνικοποίηση των τραπεζών στη γενικόλογη φόρμουλα του δημόσιου ελέγχου, από την κατάργηση των δανειακών συμβάσεων και των μνημονίων στην επαναδιαπραγμάτευση και στο εθνικό σύμφωνο ανάπτυξης με τον ΣΕΒ. Αδυνατούν κατά συνέπεια να διατυπώσουν μια στοιχειωδώς ριζοσπαστική, φιλολαϊκή πρόταση διεξόδου. 

Άλλες δυνάμεις, όπως η ηγεσία του ΚΚΕ και μέρος τουλάχιστον της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς, είναι εγκλωβισμένες σε μια πολιτική απομονωτισμού, σε μια στείρα επαναστατική φρασεολογία χωρίς διατύπωση άμεσων, μεταβατικών προτάσεων διεξόδου, χωρίς πραγματική διάθεση συνεργασίας. Στο εσωτερικό όλων αυτών των δυνάμεων αυτών υπάρχει όμως ένα αξιόλογο, ριζοσπαστικό δυναμικό.

Για να υπάρξει απεγκλωβισμός από το αδιέξοδο απαιτείται:

Ανάπτυξη ενωτικών αγώνων, επιμέρους μετώπων, συσπειρώσεων και συνεργασιών γύρω από συγκεκριμένα αιτήματα και στόχους, ενάντια στην υποταγή στην ΕΕ και στο μεγάλο κεφάλαιο

τροφοδότηση της δημόσιας συζήτησης με επιστημονικές αναλύσεις και προβληματισμούς που θα καταδεικνύουν με εμπεριστατωμένο τρόπο την ανάγκη μιας φιλολαϊκής αναπτυξιακής πορείας και του λαϊκού μετώπου που θα την υλοποιήσει.

Αργά ή γρήγορα θα σημειωθούν μεταβολές και στην κοινωνική συνείδηση  και στους πολιτικούς φορείς που με τον ένα ή άλλο τρόπο σχετίζονται με την εργατική τάξη και τα ριζοσπαστικοποιημένα μικροαστικά στρώματα. Τέτοιες πρωτοβουλίες θα φέρουν πολύμορφες και πολύπλευρες διεργασίες, επανατοποθετήσεις και ανακατατάξεις. Στην εποχή της κρίσης κόμματα που δεν ανταποκρίνονται στις λαϊκές προσδοκίες παρακμάζουν ενώ άλλα μπορεί να γεννηθούν.

Σε  κάθε περίπτωση, η αναζήτηση θα συνεχιστεί χωρίς φανατισμούς και ιδεοληψίες, με νηφάλιο πνεύμα, με αίσθημα και καθημερινή στάση αγωνιστικής αξιοπρέπειας».

Κυριάκος Κατσαρός-Δρ.Κοινωνικών Επιστημών  
"Οικονομική και ένταση των κοινωνικών ανισοτήτων"

«Οι τόνοι μελάνι που χύνονται καθημερινώς σε εγχώριο, ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο για το πιο δυσχερές, πιο ασταθές και πιο απρόβλεπτο διεθνές οικονομικό περιβάλλον της μεταπολεμικής ιστορίας μοιάζουν με μαύρες κηλίδες ανακατωμένων σελίδων κάποιας λογοτεχνικής απόπειρας που έμεινε στη μέση ελλείψει εμπνεύσεως. Και προσοχή, λέω ξέμεινε στη μέση, γιατί αν κάποιος αξίωνε όπως-όπως να την ολοκληρώσει θα πάθαινε το ίδιο με τον Φράνσις Φουκουγιάμα και το γραφικό πλέον, προ εικοσαετίας διακηρυκτικό άρθρο του περί του τέλους της Ιστορίας ή αλλιώς περί της καπιταλιστικής διαιώνισης. Και μην απορήσει κανείς, δεν αναγγέλλεται αυτοδικαίως το τέλος του καπιταλισμού. Δυστυχώς, για ακόμη μια φορά στην σύγχρονη παγκόσμια ιστορία είμαστε αναγκασμένοι απλώς να βιώνουμε και να διαπιστώνουμε τον πολυκύμαντο, αντιφατικό και πρωτίστως καταστροφικό χαρακτήρα του.

Δεδομένου ότι οι συνέπειες και οι επιπτώσεις της κρίσης, που ξεδιπλώνονται στο κοινωνικό στερέωμα και στις ζωές μας με ταχύτητες καταιγιστικές, είναι και γίνονται καθημερινά σε όλους μας γνωστές, εμείς οφείλουμε διαρκώς να υπερβαίνουμε την φαινομενολογία, και βασιζόμενοι σε μια κεντρική επιστημολογική αρχή να προχωρούμε ερμηνεύοντας τα ζοφερά τεκταινόμενα από το είδος, από τα πρωτογενή συναπτόμενα αίτια, με απλά λόγια από την ταυτότητα της σημερινής κρίσης τόσο του παγκόσμιου, όσο και του ελληνικού καπιταλισμού. 

Αυτό θα προσπαθήσω κι εγώ σήμερα να κάνω θέτοντας κωδικοποιημένα ορισμένες κατά τη γνώμη μου θεμελιακές διαπιστώσεις, πάνω στις οποίες εν συνεχεία θα επιχειρήσω να αναπτύξω ένα συνολικότερο σκεπτικό, στοχεύοντας παράλληλα σε ειδικότερες εκτιμήσεις που αφορούν ή συνδέονται στενά με την Ελλάδα».

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΥΛΛΟΓΟΥ "ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΡΔΑΤΟΣ" ΛΑΡΙΣΑΣ

Πολιτική εκδήλωση

Ο ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΙΑΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ, «ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΡΔΑΤΟΣ» ΛΑΡΙΣΑΣ, διοργανώνει πολιτική εκδήλωση την Τρίτη 25/02/2014 και ώρα 7.00 μ.μ. σε αίθουσα εκδηλώσεων του ξενοδοχείου METROPOL στον 6^ο όροφο. Με θέματα και ομιλητές:

         "Οικονομική κρίση και ένταση των κοινωνικών ανισοτήτων", με ομιλητή τον ΚΥΡΙΑΚΟ ΚΑΤΣΑΡΟ, ΔΡ. ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ.

·      "Η ανάγκη του Λαϊκού Μετώπου και η διέξοδος από την κρίση", με ομιλητή τον ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΛΤΣΩΝΗ, ΕΠΙΚΟΥΡΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΥ, ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ.

Σήμερα ταλανιζόμαστε από πρωτοφανή και πολυποίκιλη επίθεση της βάρβαρης συμμαχίας κεφαλαίου-κυβέρνησης-Ευρωπαϊκής Ένωσης-ΔΝΤ και των άλλων ιμπεριαλιστικών οργανισμών. Τα πολιτικά κόμματα που κυβέρνησαν μέχρι σήμερα την Ελλάδα και είναι υπεύθυνα για την σημερινή κατάσταση βαρβαρότητας που βιώνει ο λαός μας, οι τριτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις που συναίνεσαν σε αυτή την πολιτική, αλλά και πολιτικές και συνδικαλιστικές κινήσεις, κινήματα και παράγοντες με τη στάση και τα έργα τους ανεξάρτητα αν το κάνουν συνειδητά ή μη, γίνονται συνένοχοι σε αυτή την επίθεση, με την αναμονή πολύ περισσότερο, την αδιαφορία, την παθητική επικύρωση.

Βιώνουμε ίσως τη μεγαλύτερη μεταπολεμικά οικονομική καπιταλιστική κρίση και ό,τι αυτή συνεπάγεται. Σήμερα η καπιταλιστική κρίση αξιοποιείται  για την πρωτοφανή επίθεση στο βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων, με απολύσεις, ανεργία, περικοπές μισθών συντάξεων και των όποιων λαϊκών εργατικών δικαιωμάτων. Αύριο, για να αναταχθεί αυτό το βάρβαρο σύστημα, ίσως καταφύγει και στο έσχατο μέσο, στους γενικευμένους ιμπεριαλιστικούς πολέμους που θα αφανίσουν τα πάντα.

 

Για όλα αυτά τα ζητήματα που αφορούν στην υπόστασή μας, στην υπόσταση του ίδιου του πλανήτη που ζούμε, καλούμε κάθε πατριώτη, κάθε δημοκράτη, κάθε προοδευτικό πολίτη, κάθε αριστερό και κάθε κομμουνιστή σε εκδήλωση–συζήτηση που διοργανώνει ο σύλλογος διάδοσης μαρξιστικής σκέψης «Γ.Κορδάτος» με εισηγητές έγκριτους επιστήμονες που θα περιγράψουν την κατάσταση που ζούμε και με τις προτάσεις τους, αλλά πολύ περισσότερο για να συμβάλλουμε μαζί μ’ αυτούς και όλοι εμείς που θα συμμετέχουμε στην εκδήλωση αυτή, ώστε να προσεγγίσουμε τους τρόπους και τα μέσα για τη διέξοδο απ’ αυτήν την κατάσταση. Να συμβάλλουμε ώστε να υπάρξει η αναγκαία σήμερα λαϊκή ανάταση, μέσα από ένα νέο λαϊκό μέτωπο-απαντοχή και ελπίδα αλλά και επιτακτικό καθήκον σήμερα, όσο ποτέ άλλοτε.

Για την ανάγκη Λαϊκού Μετώπου

Η οικονομική κρίση και οι συνέπειες της για τη συντριπτική πλειοψηφία του εργαζόμενου λαού αλλά και για πολλές πλευρές της κοινωνικής ζωής, καθιστούν αναγκαία τη συζήτηση προτάσεων και την αναζήτηση λύσεων για τα τεράστια προβλήματα που βιώνει η πλειονότητα  των Ελλήνων. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, είναι φανερό ότι πρέπει να σπάσουν τα δεσμά της τρόικας, της ΕΕ, του ΔΝΤ και των εγχώριων εταίρων τους. Είναι ανάγκη  η χώρα και ο λαός να απαλλαγούν από τη θηλιά της εκμετάλλευσης, της καταλήστευσης του κοινωνικού και φυσικού πλούτου, της καταπίεσης και του εκφασισμού κάθε πλευράς της πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Οι καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις και η λιτότητα συντρίβει την οικονομία της  χώρας, η κατάσταση του λαού είναι οριακή. Αυτή η κατάσταση  είναι από μόνη της αρκετή για να αναδείξει την ανάγκη συγκρότησης ενός μετώπου αντίστασης και ανατροπής.

Αναγνωρίζοντας αυτή την ανάγκη, θα πρέπει να προσδιοριστούν οι κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που θα αντιπαλέψουν αυτή την κατάσταση, διαμορφώνοντας ταυτόχρονα το πλαίσιο των θέσεων που θα κινηθούν.

Ποιες κοινωνικές δυνάμεις έχουν ανάγκη από μια τέτοια διέξοδο; Πρώτα απ’ όλα, έχει ανάγκη η εργατική τάξη, ο βασικός παραγωγός του κοινωνικού πλούτου, οι εργατοϋπάλληλοι, η στρατιά των ανέργων. Έχουν ανάγκη τα μεσαία στρώματα της πόλης και του χωριού, οι μικρομεσαίοι επαγγελματίες και αγρότες, η εργαζόμενη και άνεργη διανόηση, οι επιστήμονες και οι καλλιτέχνες, η νεολαία, οι γυναίκες, τα κοινωνικά κινήματα για την εθνική ανεξαρτησία, την ειρήνη, για τις δημοκρατικές ελευθερίες, για το περιβάλλον, τα κινήματα αλληλεγγύης.

Κλειδί για την επίτευξη αυτής της λύσης είναι η ενότητα των λαϊκών δυνάμεων, πρώτα απ’ όλα η ενότητα της εργατικής τάξης.

Ένα τέτοιο Λαϊκό μέτωπο θα έχει αντιιμπεριαλιστικό, αντιμονοπωλιακό, περιεχόμενο. Θα είναι μέτωπο δημοκρατικό και πατριωτικό. Θα αντιμάχεται τα δεσμά της εξάρτησης από τις ΗΠΑ και την ΕΕ, θα αγωνίζεται για την εθνική ανεξαρτησία και την αποδέσμευσή του από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Θα παλεύει ενάντια στο σκληρό πυρήνα της αστικής τάξης, τα ντόπια και ξένα μονοπώλια.

Είμαστε υπέρ της άρνησης πληρωμής του χρέους και της μονομερούς διαγραφής του. Είμαστε υπέρ της κατάργησης των μνημονίων και όλων των δανειακών συμβάσεων και των νομοθετικών ρυθμίσεων που προκύπτουν απ’ αυτά.

Το Μέτωπο δεν μπορεί παρά να είναι μια κοινωνική και πολιτική συμμαχία, δεν μπορεί παρά να στηρίζεται στο μαζικό κίνημα, να έχει πρόγραμμα διεκδικήσεων και πάλης.

Προϋπόθεση για τη συμμετοχή σε μια τέτοια προσπάθεια δεν είναι η ιδεολογικο-πολιτική συμφωνία εφ όλης της ύλης, αλλά η συμφωνία σε ένα πλαίσιο με τέτοιο προσανατολισμό.

Η αγωνιστική ενότητα και συσπείρωση όχι μόνο δεν αναιρούν, αλλά υπογραμμίζουν τη δυνατότητα και την ανάγκη ιδεολογικο-πολιτικής διαπάλης ανάμεσα στις διάφορες δυνάμεις, που διατηρούν την αυτοτέλειά τους.

Ποιές πολιτικές δυνάμεις  μπορούν να συμμετέχουν σε ένα τέτοιο μέτωπο;

Ο λαός αναζητά, εναλλακτική λύση. Οι απαντήσεις έπρεπε να έρθουν από το χώρο της Αριστεράς, αλλά δυστυχώς δεν ήρθαν. Οι ηγεσίες των βασικών πολιτικών δυνάμεων που αυτοπροσδιορίζονται στο χώρο αυτό είναι εγκλωβισμένες σε αδιέξοδες για το λαό κατευθύνσεις.

Άλλες, όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, είναι υποταγμένες στη λογική του ευρώ και της ΕΕ., στη λογική των ανοιγμάτων στην κεντροαριστερά και στο κέντρο. Άλλες δυνάμεις, όπως η ηγεσία του ΚΚΕ αλλά και μέρος της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς, φαίνεται να είναι εγκλωβισμένες σε μια πολιτική υπερεπαναστατικού απομονωτισμού, σε μια στείρα επαναστατική, αντικαπιταλιστική φρασεολογία χωρίς διατύπωση άμεσων, μεταβατικών προτάσεων διεξόδου, χωρίς πραγματική διάθεση συνεργασίας. Υπάρχουν όμως διάχυτες δυνάμεις που αναζητούν εναγωνίως τη διέξοδο. Κάποιες προβληματίζονται ή και πραγματοποιούν γόνιμη στροφή. Η συζήτηση μπορεί να αποσαφηνίσει περαιτέρω αυτές τις προσεγγίσεις.

Υπάρχει ακόμη η μεγάλη λαϊκή δεξαμενή, η μεγάλη κοινωνικο-πολιτική δύναμη των ανένταχτων αριστερών, προοδευτικών, δημοκρατικά και πατριωτικά σκεπτόμενων ανθρώπων. Υπάρχει η νέα γενιά που αναζητά μέσα από τους δικούς της δρόμους τα σύγχρονα απελευθερωτικά οράματα.

Σε αυτές τις συνθήκες της οικονομικής κρίσης και της αδυναμίας απάντησης του λαού απέναντι στην επίθεση που δέχεται, είναι φανερή η έλλειψη ενός κομμουνιστικού  κόμματος που θα αντιλαμβάνεται την αναγκαιότητα συγκρότησης ενός τέτοιου μετώπου και που με τον τρόπο δράσης και οργάνωσης του, θα μπορέσει να αποτελέσει το εργαλείο για την ανασύνταξη και την μαζικοποίηση του λαϊκού κινήματος.

*Ο σύλλογος «ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΡΔΑΤΟΣ» δεν είναι πολιτικός φορέας για να συμμετέχει σε πολιτικές κινήσεις. Θα συνδράμει την οποιαδήποτε προσπάθεια στη κατεύθυνση συγκρότησης ενός κοινωνικοπολιτικού μετώπου, που θα δώσει ελπίδα και προοπτική  στους αγώνες για την υπεράσπιση της ζωής και των δικαιωμάτων του λαού.

ΤΟ Δ.Σ. του Συλλόγου «ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΡΔΑΤΟΣ»

Αγώνας ενάντια στον κυβερνητικό αυταρχισμό

ΚΑΤΩ ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΡΓΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΑΪΚΕΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΕΣ!

Η ΑΝΤΙΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΑΥΤΑΡΧΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΪΚΑ ΘΑ ΑΝΑΤΡΑΠΕΙ!

ΟΛΟΙ ΣΤΑ ΠΡΟΠΥΛΑΙΑ, ΤΗΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 22 /1/14, ΣΤΙΣ 6 μ.μ. ΚΑΙ ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΗ ΒΟΥΛΗ

ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟΝ ΠΑΥΛΟ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟ, ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ, ΠΕΜΠΤΗ, 22/1/14, 9 π.μ.

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟ, ΓΡΑΦΕΙΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ, ΑΘΗΝΑΣ 67, ΤΡΙΤΗ 28/1/14, 1 μ.μ.

Εργαζόμενοι και εργαζόμενες, νέοι και νέες

Το αυταρχικό μαστίγιο που κρατά στα χέρια της η συγκυβέρνηση ΝΔ και ΠΑΣΟΚ, μαζί με τους τροικανούς επιτρόπους της ΕΕ, της ΕΚΤ και του ΔΝΤ, σφυρίζει όλο και πιο δυνατά, όλο και πιο στυγνά πάνω από τους εργαζόμενους  και νέους που αγωνίζονται συλλογικά, αλλά και πάνω από κάθε ξεχωριστό κεφάλι που σηκώνεται για να προασπίσει το μισθό, τη θέση εργασίας, τον ελεύθερο χρόνο, τη σύνταξη, το εισόδημα, τη δημόσια παιδεία και υγεία, το σπίτι, το μαγαζί, το χωράφι και το περιβάλλον από το τσεκούρι των μνημονίων. Σε μια εποχή πρωτόγνωρου κοινωνικού πλούτου, ο νέος εργασιακός μεσαίωνας των αγορών, των τραπεζιτών, των πολυεθνικών μονοπωλιακών ομίλων, σέρνει μαζί του μια σύγχρονη απολυταρχία που ρίχνει βαριά τη σκιά της στις παλιές ιστορικές κατακτήσεις και στις νέες ανάγκες των εργαζομένων και του λαού για δημοκρατία και ελευθερία. Στη χώρα μας, ο αντιδημοκρατικός κυβερνητικός παροξυσμός φτάνει σε σημείο κορύφωσης:

-          Αφού εξαπέλυσαν χημικό πόλεμο με τις ορδές των ΜΑΤ και της ΔΙΑΣ κατά των εργατικών λαϊκών συγκεντρώσεων και διαδηλώσεων, στις πλατείες, στις Σκουριές, στους υπό διαθεσιμότητα καθηγητές, στους σχολικούς φύλακες και αλλού, κι αφού κατήργησαν το πανεπιστημιακό άσυλο κι εφάρμοσαν τη βιομηχανία των «προληπτικών» προσαγωγών φοιτητών, έφτασαν στο αποκορύφωμα της απαγόρευσης των συγκεντρώσεων κατά της ελληνικής Προεδρείας και της ΕΕ με χουντικής έμπνευσης διάταγμα. Συνέλαβαν και δικάζουν τον καθηγητή Παύλο Αντωνόπουλο, για «συμμετοχή σε παράνομη συγκέντρωση» την οποία απαγόρευσε ο διευθυντής της ΓΑΔΑ, κατ’ εντολή του υπουργού Προστασίας του Πολίτη. Στη δίκη αυτή δικάζεται η συνταγματικά κατοχυρωμένη ελευθερία του συνέρχεσθαι και το δημοκρατικό αγωνιστικό φρόνημα.

-          Αφού συκοφάντησαν κι έσπασαν με τα ΜΑΤ μαχητικές απεργίες, όπως στην Ελληνική Χαλυβουργία, απέλυσαν ή απείλησαν με απόλυση αγωνιστές συνδικαλιστές και εργαζόμενους, όπως στους διοικητικούς υπαλλήλους των ΑΕΙ, κι αφού καταδίκασαν σχεδόν κάθε απεργία ως «παράνομη και καταχρηστική», σέρνουν στα δικαστήρια τους χαλυβουργούς και ολόκληρη την ΕΕ της ΠΟΕ-ΟΤΑ, εφάρμοσαν και τη βιομηχανία των επιστρατεύσεων, όπως στην ΟΛΜΕ και τους ναυτικούς, με αποκορύφωμα την πολιτική επιστράτευση διαρκείας επί ένα χρόνο των εργαζομένων στο Μετρό.

-          Αφού έστησαν ένα αντιδημοκρατικό νομικό, ελληνικό και ευρωπαϊκό οπλοστάσιο στο όνομα της «καταπολέμησης της τρομοκρατίας», εφαρμόζουν την τηλεοπτική και επικοινωνιακή τρομοκρατία ενάντια σε κάθε πολιτική και κοινωνική δύναμη και φωνή που εναντιώνεται στην πολιτική τους με τη συκοφαντία του «συνοδοιπόρου της τρομοκρατίας». Αποκορύφωμα η στοχοποίηση αγωνιστών, όπως ο συνταγματολόγος Δημ. Μπελαντής, που η ΝΔ έχει το θράσος να ζητά τη διαγραφή από το κόμμα του.

-          Κι αφού ανέχτηκαν, υπέθαλψαν και ενίσχυσαν τη νεοναζιστική Χρυσή Αυγή και τη δολοφονική εγκληματική δράση της, τώρα την αποστρατεύουν για να εκσυγχρονίσουν αποδεχόμενοι πλευρές της αντεργατικής, φασιστικής και ρατσιστικής πολιτικής της, αφήνοντας στο απυρόβλητο επιχειρηματίες, εφοπλιστές, μιντιάρχες και τις διασυνδέσεις τους στον κρατικό μηχανισμό, ενώ το φάντασμα της Ακροδεξιάς απλώνεται πάνω από όλη την Ευρώπη. Με το δόγμα των «δυο άκρων», η κυβέρνηση, ταυτίζοντας το λαϊκό ανυποχώρητο αγώνα με το νεοφασισμό, στρέφεται κατά του «εχθρού λαού».

Εργαζόμενοι και εργαζόμενες,

Η μόνιμη προσφυγή της αντιδραστικής πολιτικής στην καταστολή είναι επίδειξη δύναμης αλλά δεν αποτελεί ένδειξη δύναμης της κυβέρνησης. Το μαστίγιο είναι απόδειξη αδυναμίας ενός συστήματος που σε εποχή βαθιάς κρίσης του δεν μπορεί να πείσει, δεν μπορεί πλέον να χρησιμοποιεί το καρότο της συναίνεσης. Ωστόσο, η αδυναμία τους δεν σημαίνει ότι οι κυρίαρχοι γίνονται λιγότερο επικίνδυνοι. Χρειάζεται για αυτό να ορθώσουμε ένα ενωτικό μέτωπο πάλης για τις εργατικές λαϊκές ελευθερίες και τα δημοκρατικά δικαιώματα, ένα μέτωπο αλληλεγγύης και κοινής δράσης, ανεξάρτητα από πολιτική τοποθέτηση, σε κάθε κλάδο και εργαζόμενο που αγωνίζεται και διώκεται, για να νικήσει ο καθένας χωριστά και όλοι μαζί.

Η τρομοκρατική, αυταρχική και κατασταλτική επιδρομή της κυβέρνησης και της τρόικα μπορεί να ανατραπεί!  Στην κατεύθυνση αυτή, διεκδικούμε κι απαιτούμε άμεσα από την κυβέρνηση ΝΔ – ΠΑΣΟΚ και από κάθε κυβέρνηση, από τη δικαστική εξουσία και το μιντιακό κατεστημένο:

-          Την αθώωση του Παύλου Αντωνόπουλου. Την παραίτηση του αστυνομικού διευθυντή της ΓΑΔΑ Κ. Μαχαιρίνα και του υπουργού Προ.Πο. Ν. Δένδια ως άμεσα υπεύθυνων για τις απαγορεύσεις των συγκεντρώσεων. Την κατάργηση κάθε νόμου και αστυνομικής πρακτικής που απαγορεύει ή περιστέλλει το δικαίωμα στην ελεύθερη συγκέντρωση και διαδήλωση. Την κατάργηση των χημικών, της οπλοφορίας κατά των λαϊκών διαδηλώσεων και τη διάλυση των ΜΑΤ και των ομάδων ΔΙΑΣ. Την επαναφορά του πανεπιστημιακού ασύλου.

-          Την άρση της επιστράτευσης των εργαζόμενων στο μετρό, την κατάργηση των νόμων που επιτρέπουν την επιστράτευση και κάθε νόμου που περιστέλλει το δικαίωμα στην απεργία. Το σταμάτημα της δικαστικής βιομηχανίας κατά των απεργιών. Την άρση των πειθαρχικών και δικαστικών διώξεων κατά των διοικητικών υπαλλήλων των ΑΕΙ.

-          Την ανάκληση των συκοφαντικών στοχοποιήσεων πολιτικών δυνάμεων και αγωνιστών από τη ΝΔ και τα αντίστοιχα ραδιοτηλεοπτικά μέσα, την κατάργηση των ελληνικών και ευρωπαϊκών τρομονόμων, που βαφτίζουν «τρομοκρατία» το μαχητικό λαϊκό κίνημα.

-          Την αντιμετώπιση της φασιστικής απειλής και του ρατσισμού με την πλήρη πολιτική απομόνωση και άμεση σύλληψη, παραπομπή σε δίκη και παραδειγματική τιμωρία όλων των εγκληματιών και δολοφόνων της νεοναζιστικής Χρυσής Αυγής και των συνεργατών τους σε αστυνομία, στρατό, μέσα ενημέρωσης και επιχειρηματίες χορηγούς της.

Επιτροπή Πρωτοβουλίας δημοκρατικών αντιφασιστικών κινήσεων, συνδικάτων και λαϊκών φορέων

Εκδήλωση του Συλλόγου στην Λευκάδα

Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 11 Ιανουαρίου η εκδήλωση του νεοσύστατου παραρτήματος του Συλλόγου «Γιάννης Κορδάτος» στην Λευκάδα. Η συμμετοχή στην συζήτηση ήταν πολύ μεγάλη αφού στην εκδήλωση παραβρέθηκαν  περίπου εκατόν είκοσι άνθρωποι.

H εκδήλωση ξεκίνησε με τις προγραμματισμένες εισηγήσεις του Βασίλη Λιόση, του Ευτύχη Παπαδοπετράκη και του Γρηγόρη Αυδίκου ενώ συνεχίστηκε με πολλά ερωτήματα που τέθηκαν από τους παρευρισκόμενους ανοίγοντας έτσι μια πολύπλευρη συζήτηση για την αριστερά, τις άμεσες πιθανές εξελίξεις και βέβαια για την δυνατότητα ανάτασης του λαϊκού κινήματος με μια «μετωπική» πολιτική.

Η τόσο μαζική παρουσία του κόσμου αλλά και η μεγάλη διάρκεια της εκδήλωσης, με τις τοποθετήσεις και τα ερωτήματα των συμμετεχόντων σε αυτήν, μαρτυρά την αγωνία για την ανεύρεση λύσης στα σημερινά αδιέξοδα του ελληνικού λαού και το ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την πολιτική πρόταση του μετώπου. Η ανταπόκριση αυτή και η μαζική παρουσία στην εκδήλωση μας δεσμεύει για ακόμα ποιο αποφασιστικά βήματα στην βάση των καταστατικών μας αποφάσεων και επιδιώξεων.

 (Πηγή φωτογραφικού υλικού mylefkada / Μάριος Γαζής)

Εκδήλωση στο Πνευματικό Κέντρο Λευκάδας

Το νέφος της αιθαλομίχλης

Σαν να μην έφταναν όλες οι άλλες απειλές που ενέσκυψαν με την μορφή καταιγίδας, για την ίδια δυνατότητα επιβίωσης, ευρύτερων στρωμάτων της κοινωνίας μας -λόγω της τρέχουσας οικονομικής, πολιτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής κρίσης,- ήρθε να προστεθεί και μια ακόμα: η επανεμφάνιση του νέφους της αιθαλομίχλης.

Φτώχεια, ανεργία, αβεβαιότητα και επαπειλούμενη ανεργία, περικοπές μισθών, συντριβή συντάξεων, κατάρρευση του όποιου κράτους πρόνοιας και αυτής της στοιχειώδους προστασίας της μισθωτής εργασίας -στο όνομα της "ευέλικτης εργασίας"- αποδόμηση των -έτσι κι αλλιώς- ανεπαρκών υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας, πείνα, κατάθλιψη, αυτοκτονίες, ναρκωτικά, AIDS, αύξηση της νοσηρότητας και θνησιμότητας, μείωση του προσδόκιμου επιβίωσης των Ελλήνων (ιδιαίτερα για τα λαϊκά στρώματα), μετανάστευση, πλειστηριασμοί, υπογεννητικότητα, πλήρης υποβάθμιση του περιβάλλοντος (κυρίως αστικού), και μέσα σ’ αυτήν- η ύπουλη απειλή για την δημόσια υγεία- με την εγκατεστημένη πλέον κατάσταση, της παρουσίας του νέφους της αιθαλομίχλης.

Έτσι στο αίσθημα «απελπισίας» που διακατέχει ευρύτερα κοινωνικά στρώματα, ήρθε να προστεθεί και αυτό της «ασφυξίας» που καθιστά δυσχερή και αυτήν ακόμα την δυνατότητα να αναπνέουμε -τουλάχιστον- καθαρό(;;!!!!) αέρα.

Η εξέλιξη αυτή αποτελεί συνέπεια της πλήρους υποβάθμισης των όρων διαβίωσης για τα ευρύτερα λαϊκά στρώματα της κοινωνίας μας που επιβάλλει, η συγκεκριμένη κρίση.

Είναι λοιπόν προφανές, ότι κάθε προσπάθεια που επικεντρώνεται απλά, στις μετρητικές παραμέτρους του συγκεκριμένου φαινομένου της αιθαλομίχλης -αν δεν είναι- κινδυνεύει να λειτουργήσει αποπροσανατολιστικά για το προφανές και το αυτονόητο -που παραμένουν ζητούμενα- και καθιστούν αίολη – «ξεκρέμαστη» από τις αναγκαίες κοινωνικές και πολιτικές αναφορές, και αυτή καθεαυτή την επιστημονική γνώση και συμβολή.

Άλλωστε, τι νόημα έχει να περιορίζεσαι στο να προσδιορίζεις με επιστημονική επάρκεια το φαινόμενο του νέφους της αιθαλομίχλης και τις σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων, όταν αυτοί στους οποίους απευθύνεσαι έχουν να επιλέξουν ανάμεσα στο να υποφέρουν ή και να πεθάνουν από το κρύο, ή να κινδυνεύσουν να νοσήσουν λόγω του νέφους;;...

Πού είναι -τέλος πάντων- όλοι αυτοί (άτομα, συλλογικότητες, ΜΚΟ, κλπ) που μέχρι πριν λίγα χρόνια «κόμπαζαν» για τα ανθρώπινα δικαιώματα τα οποία ξαφνικά (;) μετατράπηκαν σε «δικαιώματα» που υπηρετούν -μόνο-τις ανάγκες της "θεοποιημένης" «Αγοράς»; και σήμερα κόπτονται για την "ανάπτυξη" μιας υποκριτικής αλληλεγγύης;...

Ωστόσο, για την ανάγκη μεγαλύτερης σαφήνειας για τα δεδομένα που σχετίζονται με το συγκεκριμένο φαινόμενο, είναι σκόπιμο να επισημανθούν τα εξής:

• Το νέφος της αιθαλομίχλης αποτελείται από αιωρούμενα σωματίδια που εκλύονται στην ατμόσφαιρα κατά την καύση άνθρακα, δηλαδή, λόγω της μαζικής χρήσης καυσόξυλου (και όχι μόνο) για τις ανάγκες θέρμανσης - σε συνθήκες επιχειρούμενης εξαθλίωσης των συνθηκών διαβίωσης ευρύτερων στρωμάτων - ειδικότερα μετά την αύξηση ( εξαπλασιασμό) της φορολογίας στο πετρέλαιο θέρμανσης που επιβλήθηκε στο όνομα της "καταπολέμησης" του λαθρεμπορίου καυσίμων...

• Τα σωματίδια αυτά -ανάλογα με το μέγεθος τους- κατατάσσονται σε 3 κατηγορίες:
Με διάμετρο 10 μικρά του μέτρου (pm 10)
" " 2,5 " " " (pm 2,5)
" " 1 " " " (pm 1)

Η επικινδυνότητα τους είναι αντιστρόφως ανάλογη με το μέγεθος τους. Δηλαδή, όσο μικρότερη η διάμετρος των σωματιδίων τόσο πιο ισχυρή είναι η βλαπτική τους επίδραση στον ανθρώπινο οργανισμό.

Ο διεθνώς αναγνωρισμένος αυτός κίνδυνος για την Δημόσια Υγεία οδήγησε τόσο την EE όσο και την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, στην θεσμοθέτηση οριακών τιμών για τις συγκεντρώσεις των συγκεκριμένων περιβαλλοντικών ρύπων.

Τα όρια αυτά για την EE και την χώρα μας είναι:

Για τα αιωρούμενα σωματίδια διαμέτρου 10 μικρών του μέτρου (pm 10)

40 μg/m3 αέρα, ως ετήσιος μέσος όρος συγκέντρωσης

50 μg/m3 αέρα - ημερήσιο όριο - για το οποίο δεν είναι επιτρεπτή η υπέρβαση για περισσότερες από 35 φορές/έτος.

Πρακτικά, στην Αθήνα (αλλά και τα άλλα αστικά κέντρα) οι ημερήσιες αντίστοιχες συγκεντρώσεις υπερβαίνουν τα παραπάνω όρια, σε καθημερινή σχεδόν βάση, ενώ αρκετές φορές, καταγράφονται συγκεντρώσεις ακόμα κι 7πλάσιες των ορίων.

Οι βλαπτικές επιπτώσεις στην υγεία του εκτεθειμένου πληθυσμού αφορούν:
την επιδείνωση των προβλημάτων υγείας σε πάσχοντες από χρόνια αναπνευστικά νοσήματα (άσθμα, χρόνια βρογχίτιδα, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, αναπνευστική ανεπάρκεια, αλλεργίες)
Την αύξηση του σχετικού κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου στον πνεύμονα (η αιθάλη αποτελεί αναγνωρισμένο καρκινογόνο παράγοντα)
Την συσχέτιση (επιδημιολογικά) με την εμφάνιση αυξημένης συχνότητας εμφραγμάτων του μυοκαρδίου , εγκεφαλικών επεισοδίων, και γενικότερα την εγκατάσταση αθηροσκληρυντικών αλλοιώσεων στο καρδιαγγειακό σύστημα

«Επιδημιολογικές μελέτες έχουν καταδείξει ότι η μείωση της ετήσιας μέσης τιμής στην συγκέντρωση των σωματιδίων (pm10) στα 20μg/m3 (από τα 40) στην Αθήνα , θα μπορούσε να συμβάλλει στο να προληφθούν 5.000 πρόωροι θάνατοι/έτος (βλέπε αποτελέσματα Ευρωπαϊκού Ερευνητικού προγράμματος APHEIS).

Τέλος,

Είναι σκόπιμο να υπογραμμιστεί (απαντώντας και στο ερώτημα που διαχρονικά διατυπώνεται από το πολιτικό μας σύστημα: ("φέρτε μου έναν νεκρό από το νέφος") ότι κριτήριο για την σοβαρότητα και τις προτεραιότητες στην αντιμετώπιση των προβλημάτων Δημόσιας Υγείας είναι:
Τόσο η ύπαρξη μικρού Σχετικού κινδύνου στον οποίο όμως εκτίθεται μεγάλο μέρος του πληθυσμού.
όσο και η ύπαρξη αυξημένου Σχετικού κινδύνου στον οποίο εκτίθεται μικρό μέρος του πληθυσμού.

Αυτά σαν υπενθύμιση για όσους παριστάνουν ότι δεν γνωρίζουν...



Αθήνα Δεκέμβριος 2013

Χ. ΧΑΤΖΗΣ
Ιατρός Εργασίας
Διδάκτωρ Ιατρικής Παν/μίου Αθηνών