Η ομιλία Σαμαρά και οι βλέψεις του αστικού στρατοπέδου

του Βασίλη Λιόση

Πολύς κουρνιαχτός σηκώθηκε κατόπιν της ομιλίας του Σαμαρά στο 13ο συνέδριο της ΝΔ. Ασκήθηκε κριτική (και σωστά) για έντονο ακροδεξιό αποτύπωμα. Σχολιάστηκε αρνητικά (και πάλι σωστά) η αποδοχή της ομιλίας αυτής από το σώμα των συνέδρων. Εκτιμήθηκε πως η παρέμβαση Σαμαρά σηματοδότησε μία αρχηγική εμφάνιση (άλλη μία σωστή εκτίμηση). Ωστόσο, πρόκειται για επιφανειακές εκτιμήσεις που δεν φτάνουν στο βάθος του ζητήματος. Και πού έγκειται αυτό το βάθος; Ας εισχωρήσουμε, λοιπόν, στα εσώτερα.

Υπάρχουν αντιθέσεις στο αστικό στρατόπεδο;

Εντός των κομμάτων της αστικής τάξης ή μεταξύ αυτών υπήρχαν πάντα αντιθέσεις. Οι αντιθέσεις αυτές αφορούσαν το μείγμα της πολιτικής, τη μορφή της διαχείρισης, δευτερεύουσες ή λιγότερο δευτερεύουσες αντιθέσεις που συνδέονταν με το ζήτημα της δημοκρατίας ή της εξωτερικής πολιτικής. Αν κάνουμε μία διαδρομή στην πολιτική αυτών των κομμάτων και των επιταγών της ίδιας της αστικής τάξης θα συλλέξουμε πολλά παραδείγματα διαφοροποιήσεων με αναφορά στη χούντα, στην αποκατάσταση της αστικής δημοκρατίας, στις οικονομικές πολιτικές των μεταπολιτευτικών κυβερνήσεων, στη στάση που κρατήθηκε απέναντι στις μεγάλες δυνάμεις. Το ερώτημα είναι αν η παρέμβαση Σαμαρά σηματοδοτεί μία διαφοροποίηση σε σχέση με την επικρατούσα πολιτική της σημερινής κυβέρνησης. Η απάντηση είναι πως αποτελεί μια διαφοροποίηση, αλλά με μερικό χαρακτήρα. Με άλλα λόγια, ο πυρήνας της σημερινής πολιτικής της ΝΔ προφανώς και δεν αμφισβητείται, αλλά απλώς απαιτείται μία σκλήρυνσή της. 

Συχνά κατηγορείται ο Κυριάκος Μητσοτάκης ότι έχει γίνει έρμαιο των ακροδεξιών που έχουν παρεισφρήσει στους κόλπους της ΝΔ, δηλαδή του Βορίδη, του Γεωργιάδη, του Μπογδάνου και άλλων. Είναι, όμως, έτσι; Πρόκειται για εσφαλμένη εκτίμηση. Η υιοθέτηση των ορφανών της ακροδεξιάς στο κόμμα της ΝΔ αποτέλεσε και αποτελεί στρατηγική επιλογή της ελληνικής αστικής τάξης. Η ελληνική αστική τάξη, τουλάχιστον ένα τμήμα της, έχει επιλέξει μία παραλλαγή στη ρητορική και πρακτική του Όρμπαν. Υπό την ηγεμονία του Κυριάκου Μητσοτάκη η ΝΔ και πριν να κερδίσει τις εκλογές, καλλιέργησε κλίμα μίσους απέναντι σε μετανάστες και πρόσφυγες.

    Προτιμάμε τη λέξη μίσος από την ξενοφοβία, γιατί η τελευταία λέξη δεν αποδίδει με ακρίβεια αυτό που γίνεται σήμερα στην ελληνική κοινωνία. Οι απόπειρες δολοφονίας και οι προπηλακισμοί, η διοργάνωση των δημόσιων μπάρμπεκιου με χοιρινό, οι λέξεις που εκστομίζονται, οι πορείες μαθητών στα Γιαννιτσά με αίτημα την εκδίωξη των «ξένων», δεν εκφράζουν φοβία αλλά μίσος και ρατσισμό. Οι ανοησίες για την «εισβολή» των ξένων που ενθαρρύνθηκε από τα ανοικτά σύνορα που διαλαλούσε ο ΣΥΡΙΖΑ (Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει ευθύνες αλλά άλλης τάξης και που συνδέονται με την αποδοχή του ευρωενωσιακού πλαισίου και τη δημιουργία άθλιων χώρων υποδοχής), αποτέλεσαν συστατικό στοιχείο της αντιπολιτευτικής ρητορικής της ΝΔ. 

    Βεβαίως, θα μπορούσε κάποιος να μας αντιτείνει το παράδειγμα των κυρώσεων στην ΟΝΝΕΔ Πεντέλης μετά την αποστολή εκείνου του απαράδεκτου κειμένου στον υπουργό Προστασίας του Πολίτη. Να θυμίσουμε πως στην επιστολή αυτή γινόταν λόγος για προσέλκυση εγκληματιών, για 15χρονους πρόσφυγες που διαφέρουν από τους δικούς μας έφηβους αφού οι πρώτοι στερούνται ψυχής ανηλίκων λόγω της συμμετοχής τους στον πόλεμο, για ανήλικους μετανάστες που θα ενοχλούν σεξουαλικά τις Ελληνίδες και θα εμποδίσουν των εκπαίδευση των ελληνοπαίδων κ.λπ.. Ωστόσο, θα πρέπει να διευκρινίσουμε πως η επιστολή ήταν εξαιρετικά ακραία, έγινε ευρύτερα γνωστή και δεν μπορούσε να καλυφθεί. Οι καταστατικές κυρώσεις στην ΟΝΝΕΔ Πεντέλης ήταν αναγκαστική κίνηση, χωρίς να αποκλείουμε και μία διαφοροποίηση που επιτάσσει έναν πιο μετριοπαθή ρατσισμό από ένα τμήμα της ΝΔ. Ο πιο μετριοπαθής αυτός ρατσισμός, σε σχέση με τον σαμαρικό, αποβλέπει πιθανώς στη διατήρηση δεσμών με ένα τμήμα της εκλογικής πελατείας που διαπνέεται από ορισμένα δημοκρατικά αισθήματα. Δεν πρόκειται για μία επί της ουσίας αντιρατσιστική κίνηση αλλά για μία κίνηση εκλογικού καιροσκοπισμού ή και διατήρησης κάποιων κοινωνικών συμμαχιών. 

Τι ξέχασε ο Σαμαράς να πει; 

Ο Σαμαράς στο ακροδεξιό του παραλήρημα «ξέχασε» να αναφέρει πολλά ζητήματα σχετιζόμενα με το μεταναστευτικό-προσφυγικό. Κατ΄ αρχάς με αυθαίρετους ισχυρισμούς απεφάνθη πως η πλειονότητα των εισερχόμενων ξένων δεν είναι πρόσφυγες αλλά μετανάστες. Ποια είναι η αλήθεια; Η πλειονότητα των εισερχομένων στα ελληνικά εδάφη είναι Σύριοι και Αφγανοί. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία των αρμόδιων υπηρεσιών από όσους ανθρώπους εισέρχονται στην Ελλάδα πρώτοι είναι οι Αφγανοί, με ποσοστό 38,8% και ακολουθούν οι Σύριοι με ποσοστό 20.6% (στοιχεία για τους πρώτους 8 μήνες του 2019), ενώ η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ μιλά για προσφυγικό προφίλ στην πλειονότητα των περιπτώσεων. 

     Αλλά, ας πούμε πως ο Σαμαράς έχει δίκιο και ότι οι περισσότεροι είναι μετανάστες. Εδώ και πάλι αποδεικνύεται αναξιόπιστος στα λεγόμενά του. Πρώτο, γιατί δεν μας εξηγεί για ποιο λόγο προκύπτει η μετανάστευση (είναι αυτόδηλο ότι προκαλείται από τη φτώχια), δεύτερο, γιατί δεν μας λέει πως πρόκειται για ένα παγκόσμιο κοινωνικό φαινόμενο και τρίτο, δεν μας λέει πως μετά το 1989 οι ροές στην Ελλάδα από χώρες όπως η Αλβανία, η Βουλγαρία, η Πολωνία, η πρώην Σοβιετική Ένωση, ήταν ακόμη πιο έντονες από ό,τι σήμερα (τότε, όμως, ο ελληνικός καπιταλισμός χρειαζόταν φθηνό εργατικό δυναμικό που θα πίεζε εκτός των άλλων και τους «ελληνικούς» μισθούς). 

     Εκεί, όμως, που περισσεύει η υποκρισία είναι το σημείο στο οποίο ο Σαμαράς αναφέρεται στην περίπτωση των Μικρασιατών προσφύγων. Λέει χαρακτηριστικά: «Αλλά οι Μικρασιάτες Έλληνες που ήλθαν το ’22 δεν έκαναν “εισβολή” στην Ελλάδα… Και οι Έλληνες που πήγαν τις επόμενες δεκαετίες μετανάστες, δεν μπήκαν παράνομα ως “εισβολείς” στις υπερπόντιες χώρες που τους υποδείχθηκαν. Μη τα μπερδεύουμε λοιπόν…». Τι δεν μας λέει; Αποφεύγει επιμελώς να αναφερθεί στον τρόπο που το ελληνικό αστικό κράτος και ο ελληνικός αστισμός εν γένει αντιμετώπισε τους πρόσφυγες. Για παράδειγμα,  Νίκος Κρανιωτάκης, μοναρχικός και εκδότης του «Πρωινού Τύπου», θα απαιτήσει το 1933 να φορέσουν οι πρόσφυγες κίτρινα περιβραχιόνια για να τους ξεχωρίζουν κι έτσι να τους αποφεύγουν οι «καθαροί» Έλληνες (η ίδια πρακτική που ακολουθήθηκε από τους ναζί απέναντι στους Εβραίους). Ο γνωστός εκδότης της «Καθημερινής», Γεώργιος Βλάχος, έγραψε άρθρο με τίτλο «Οίκαδε», με το οποίο καλούσε την ελληνική κυβέρνηση και τον στρατό να εγκαταλείψουν στην τύχη τους τους Έλληνες της Ιωνίας και του Πόντου. Ο ίδιος χρησιμοποιούσε για τους πρόσφυγες τον χαρακτηρισμό «Αγέλη προσφύγων». Ο βουλευτής Σπετσών Περικλής Μπουρμπούλης θα πει το 1934 στους πρόσφυγες βουλευτές ότι «οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης είναι πιο Ρωμιοί από σας». Επίσης, ο Σαμαράς ξεχνά να μας πει τον τρόπο που αντιμετωπίστηκαν οι Έλληνες μετανάστες στις ΗΠΑ στις αρχές του 20ου αιώνα, ή οι Έλληνες μετανάστες στη Γερμανία στις δεκαετίες του 1950 και 1960 (γουρούνια αποκαλούνταν από τους Γερμανούς).

«Ναι, αλλά ο Σαμαράς ήταν αυτός που στρίμωξε τη Χρυσή Αυγή», θα μπορούσε να αντιτείνει η ΝΔ. Αυτή η διαπίστωση κι αν εμπεριέχει μπόλικη δόση υποκρισίας! Υπάρχουν δυο λόγοι που η ΝΔ αναγκάστηκε να κινηθεί προς την κατεύθυνση περιθωριοποίησης της ΧΑ. Ο πρώτος λόγος σχετίζεται με το ότι διαπράχθηκε μία στυγνή δολοφονία που προκάλεσε το δημοκρατικό αίσθημα του ελληνικού λαού. Άρχιζαν να βγαίνουν στην επιφάνεια πολλά στοιχεία για τη δράση της νεοναζιστικής εγκληματικής οργάνωσης, οπότε τίποτα δεν μπορούσε να μείνει κρυφό. Δεύτερο, η εκλογική άνοδος της ΧΑ ήταν εκθετική. Ο Καραμανλής είχε προβλέψει, ανησυχώντας, ότι θα φτάσει το 18%. Αυτό θα σήμαινε, όμως, μία εκλογική συμπίεση της ΝΔ και μία πιθανή κατάρρευσή της ανάλογη με αυτή του ΠΑΣΟΚ. Ωστόσο, το κόμμα που αποτελούσε τον γνήσιο πολιτικό εκπρόσωπο της αστικής τάξης δεν θα έπρεπε να υποστεί μία τέτοια ήττα. Η αστική τάξη δεν είχε αποφασίσει μία τόσο ριζική αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού. Επομένως, η τάχα δημοκρατική ευαισθησία του Σαμαρά απέναντι στη ΧΑ είχε τέτοια στοιχεία: επιδίωξης εκλογικής σταθερότητας και διατήρησης της δύναμης του βασικού πυλώνα της αστικής τάξης.

Πού προσβλέπει η ομιλία Σαμαρά; 

Δεν αποκλείουμε στις πολιτικές διαδρομές των αστών πολιτικών να υπάρχει και το κίνητρο της προσωπικής ανάδειξης, ή μάλλον πάντα υπάρχει και αυτό, αφού το κίνητρο δεν είναι σε καμία περίπτωση τα «αγνά πατριωτικά αισθήματα», αν φυσικά υπάρχουν τέτοια. Οι αστοί πολιτικοί εκπροσωπούν συγκεκριμένα συμφέροντα, αν και οφείλουμε να πούμε πως κάτι τέτοιο το κρύβουν επιμελώς και επιτυχώς, εμφανιζόμενοι ως οι εκπρόσωποι του γενικού καλού και της πατρίδας. Επομένως, η εμφάνιση του Σαμαρά είχε αρχηγικά χαρακτηριστικά, πιθανώς γιατί πιέζει για ακόμη πιο συντηρητική στροφή ή γιατί προσβλέπει σε μία επόμενη αρχηγία.

     Σε κάθε περίπτωση επιχειρείται η απορρόφηση όλου του ακροδεξιού χώρου από τη ΝΔ για εκλογικούς, πολιτικούς και ιδεολογικούς λόγους (εδώ, ίσως, υπάρχει ή θα παρουσιαστεί μία αντίθεση στους κόλπους της ΝΔ σχετικά με τον εκλογικό πληθυσμό στον οποίο θα στοχεύει. Με άλλα λόγια κεντροδεξιός χαρακτήρας ή καθαρός και σκληρός δεξιός προσανατολισμός;). Πρόκειται για επιταγή ενός ισχυρού τμήματος της ελληνικής αστικής τάξης, αν δεν είναι επιταγή του συνόλου της. Σε αυτή την κατεύθυνση βρίσκεται και η γνωστή και ανιστόρητη διαπίστωση στην ομιλία Σαμαρά περί της ελληνικής Μακεδονίας που υπονοεί ότι εκτός της ελληνικής Μακεδονίας υπάρχουν και άλλες ελληνικές Μακεδονίες. 

  Ας περιμένουμε, λοιπόν, το επόμενο χρονικό διάστημα μία ακόμη πιο έντονη «ορμπανοποίηση» της ΝΔ. Η εξέλιξη αυτή φαίνεται ακόμη πιο πιθανή αφ’ ης στιγμής ουδεμία αντιπολιτευτική φωνή δεν ακούγεται στο εσωτερικό της ΝΔ, φωνή που να αμφισβητεί την ομιλία Σαμαρά και το γενικότερο πολιτικό και ιδεολογικό στίγμα της ΝΔ. Και γιατί άραγε η αστική τάξη να επιδιώκει την παραπέρα συντηρητικοποίηση του ελληνικού λαού; Η απάντηση είναι μάλλον απλή. Μία νέα σάρωση εργασιακών και δημοκρατικών δικαιωμάτων καθίσταται πιο εύκολη από τη στιγμή που ένας λαός είναι απαθής ή κερδισμένος με τα πιο σκοτεινά ιδεολογήματα. Απλό και δοκιμασμένο…

Οι εξεγέρσεις είναι νομοτελειακές; (Με αφορμή τα γεγονότα στη Χιλή)

του Βασίλη Λιόση

Πολλές γωνιές του πλανήτη βρίσκονται σε κοινωνικό αναβρασμό: Βολιβία, Χονγκ Κονγκ, Αργεντινή, Αϊτή, Γαλλία, Καταλονία, Λίβανος, Χιλή. Είναι συζητήσιμο αν αυτός ο κοινωνικός αναβρασμός μπορεί να χαρακτηριστεί εξέγερση σε κάθε περίπτωση, όπως συζητήσιμο είναι και πώς ορίζεται η εξέγερση. Αυτό που καθίσταται σαφές είναι η μη ταύτιση όλων αυτών των περιπτώσεων. Τα αίτια των εκρήξεων δεν είναι ίδια για την κάθε χώρα. Εφορμώντας από την περίπτωση της Χιλής θα επιχειρήσουμε να διατυπώσουμε κάποιες σκέψεις που έτσι κι αλλιώς σε ένα μικρό κείμενο δεν μπορούν να έχουν την απαιτούμενη αποδεικτική ισχύ. Σκέψεις που έχουν να κάνουν με τα αίτια και τις νομοτέλειες των εξεγέρσεων. 

Γιατί με αφορμή τη Χιλή;  

Η επιλογή της Χιλής δεν είναι τυχαία. Το ιστορικό της φορτίο είναι μεγάλο και αυτό για τέσσερις λόγους: πρώτο, γιατί σε αυτή τη χώρα έχει καταγραφεί ένα αποτυχημένο πολιτικό πείραμα, αυτό της κυβέρνησης Αλιέντε. Δεύτερο, γιατί η Χιλή γνώρισε μία από τις πιο σκληρές δικτατορίες, αυτή του Πινοσέτ. Τρίτο, γιατί στη στενή αυτή λωρίδα της Λατινικής Αμερικής σήμανε η έναρξη του νεοφιλελεύθερου μοντέλου, μαζί με την Αγγλία και τις ΗΠΑ. Τέταρτο, γιατί τα μονοπώλια και οι ΗΠΑ έχουν ξεζουμίσει αδιαλείπτως επί δεκαετίες τον λαό της Χιλής με τον πιο εντατικό τρόπο. Έτσι, πολιτικές αυταπάτες, ηρωικές αντιστάσεις, βασανιστήρια, δολοφονημένοι, εξαφανίσεις πολιτών, ιδιωτικοποιήσεις, προσφέρουν ένα ιδιαίτερα σύνθετο πολιτικό και κοινωνικό τοπίο. Όλες αυτές οι παράμετροι δεν μπορεί παρά να έχουν «γράψει» στις συνειδήσεις εκατομμυρίων ανθρώπων με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Δεν μπορεί παρά να έχουν παίξει τον ρόλο τους (και αυτές) στις τεράστιες διαδηλώσεις του χιλιάνικου λαού.   

Πώς ορίζεται η κοινωνική εξέγερση; 

Στις κοινωνικές εκρήξεις υπάρχουν διαβαθμίσεις όπως και σε κάθε κοινωνική δραστηριότητα. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να διαχωρίσουμε τις έννοιες της κοινωνικής επανάστασης και της εξέγερσης. Η κοινωνική επανάσταση θέλει να επιφέρει ή επιφέρει δομικές αλλαγές. Διαφοροποιεί τη μορφή και το περιεχόμενο της εξουσίας, θέτει άλλους κοινωνικούς και οικονομικούς στόχους από αυτούς που υπήρχαν στην πρότερη κατάσταση και συνήθως παίρνει πανεθνικά χαρακτηριστικά. Όταν τα πράγματα φτάνουν σε οριακές καταστάσεις, τότε το ερώτημα που βγαίνει στην επιφάνεια είναι το ποιος ποιον; Η εξέγερση από την άλλη μπορεί να μετατραπεί σε επανάσταση, αλλά αυτό δεν είναι απαράβατος νόμος. Δεν θέτει ζήτημα εξουσίας (η εξέγερση), αλλά ζητήματα πολιτικών αλλαγών, οικονομικών και δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι εξεγέρσεις είναι βελούδινες. Συχνά είναι βίαιες, μαζικές και οι συγκρούσεις είναι καθημερινό φαινόμενο. Επιπλέον, οι εξεγέρσεις δεν είναι απαραίτητο ότι λαμβάνουν πανεθνικά χαρακτηριστικά και αφορούν κυρίως τα αστικά κέντρα. 

Τι συμβαίνει στη Χιλή;

Πριν από λίγο καιρό η κυβέρνηση της Χιλής αποφάσισε την αύξηση του εισιτηρίου του μετρό κατά 30 πέσο. Μετά από αυτή την απόφαση οι μαθητές της Χιλής κατέλαβαν σταθμούς μετρό αρνούμενοι την πληρωμή εισιτηρίων. Αυτό ήταν. Ακολούθησαν τεράστιες λαϊκές διαδηλώσεις που υπερέβησαν σε κάποιες περιπτώσεις το 1.200.000 διαδηλωτών. Η βίαιη αντιμετώπιση των διαδηλώσεων από το καθεστώς θύμισε εποχές Πινοσέτ. Πάνω από είκοσι είναι οι νεκροί μέχρι στιγμής. Ούτε ένας, ούτε δύο. Πάνω από είκοσι νεκροί όχι από δικτατορικό καθεστώς, αλλά από νόμιμα εκλεγμένη κυβέρνηση. Και μαζί με τους νεκρούς διαδηλωτές πάνω από 2.000 τραυματίστηκαν και πάνω από 15.000 προσήχθησαν ή συνελήφθησαν. Υπάρχει και μία «λεπτομέρεια» στην οποία δεν έχει δοθεί η απαιτούμενη σημασία. Στις διαδηλώσεις των κίτρινων γιλέκων στη Γαλλία εγκαινιάστηκε μία νέα μέθοδος άσκηση βίας: οι πλαστικές σφαίρες κατευθύνονταν στα κεφάλια των διαδηλωτών με αποτέλεσμα μερικές δεκάδες ανθρώπων να τραυματιστούν στο μάτι και να χάσουν την όρασή τους. Η ίδια τακτική συνεχίστηκε στη Χιλή με αποτέλεσμα διακόσιοι άνθρωποι να χάσουν επίσης την όρασή τους. Προφανώς η αύξηση της τιμής του εισιτηρίου δεν μπορεί να ερμηνεύσει ούτε την έκταση των διαδηλώσεων, ούτε την κρατική βία που ξεπέρασε κάθε προηγούμενο. Τι κρύβεται πίσω από αυτή τη χιλιάνικη εξέγερση; Τι διακυβεύεται ώστε το καθεστώς να μη διστάσει να δολοφονήσει τόσους ανθρώπους;  

Η αφορμή και τα αίτια

Δεν θα πρωτοτυπήσουμε αν πούμε πως πίσω από κάθε ιστορικό γεγονός υπάρχουν αιτίες και αφορμές. Μόνο που οι αφορμές σε κάποιες περιπτώσεις είναι απλώς προσχήματα και σε άλλες είναι η τελική αιτία που ξεχειλίζει το ποτήρι. Ας γίνουμε πιο συγκεκριμένοι. Η δολοφονία του  αρχιδούκα διάδοχου της Αυστρίας Φερδινάνδου και της συζύγου του από τον νεαρό σπουδαστή Γκαβρίλο Πρίντσιπ, υπήρξε αφορμή-πρόσχημα για την έναρξη του Α΄ παγκόσμιου πολέμου. Τα αίτια είχαν να κάνουν με την αναδιανομή των ζωνών επιρροής ανάμεσα στις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις εκείνης της εποχής. Στην περίπτωση, όμως, της Χιλής η αύξηση του εισιτηρίου δεν ήταν πρόσχημα, αλλά μία αιτία που προστέθηκε σε πολλές άλλες κι έκανε το ηφαίστειο να εκραγεί. Μπορεί να θεωρηθεί ως αφορμή μόνο με την έννοια ότι από μόνο του ένα τέτοιο γεγονός  και χωρίς να υπάρχει από πίσω του ένα ολόκληρο σκηνικό δεν θα μπορούσε να αποτελέσει θρυαλλίδα εξελίξεων.  

Ποιο είναι, λοιπόν, αυτό το σκηνικό που κρύβεται πίσω από την αύξηση του εισιτηρίου; Η Χιλή είναι η χώρα με τις μεγαλύτερες ανισότητες ανάμεσα στις χώρες του ΟΟΣΑ σύμφωνα με τον ίδιο τον ΟΟΣΑ. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι λαμβάνουν μηνιαίως περίπου 400 ευρώ μεικτά τον μήνα και οι συντάξεις είναι πενιχρές. Το 50% του πληθυσμού μοιράζεται μόλις το 2% του πλούτου της χώρας. Τα νοικοκυριά είναι χρεωμένα. Ένας στους τρεις ενήλικες δεν είναι σε θέση να αποπληρώσει τα χρέη του. Επιπροσθέτως, η ιδιωτικοποίηση έχει σαρώσει όλους τους τομείς της ζωής: παιδεία, υγεία, ενέργεια, νερό, συγκοινωνίες, κοινωνική ασφάλιση. Οι ιδιωτικοποιήσεις πάνε προς τα πίσω σε βάθος χρόνου, δηλαδή εδράζονται στην περίοδο της χούντας έχοντας έτσι δημιουργήσει ένα μακροχρόνιο ασφυκτικό πλαίσιο. 

Ορισμένα συμπεράσματα

1) Η κοινωνική έκρηξη φαίνεται πως προκύπτει ξαφνικά αλλά μόνο φαίνεται έτσι: δεν υπάρχουν εξεγέρσεις εν κενώ. Προηγούνται κοινωνικές διεργασίες και ψυχικές διαφοροποιήσεις στα μυαλά των ανθρώπων. Οι διαθέσεις εκδηλώνονται ανισόμετρα αλλά έρχεται κάποια στιγμή που αυτές συντονίζονται και τότε συνενώνονται σε μία συνισταμένη που μετατρέπεται σε αιχμηρό βέλος και ανοίγει ρήγματα στο κοινωνικό στάτους κβο. Οι κοινωνικές εκρήξεις επιβεβαιώνουν τον νόμο της συσσώρευσης ποσοτικών μεταβολών που επιφέρουν σε κάποια στιγμή μία νέα ποιοτική κατάσταση. Πρόκειται για ένα νόμο διατυπωμένο στο πεδίο της φιλοσοφίας και αφορά την κοινωνία, τη φύση και τη νόηση. Έτσι, όσα φέρνει η στιγμή σε επίπεδο συνειδήσεων και κοινωνικής δράσης δεν τα φέρνει συχνά ολόκληρο χρονικό διάστημα που προηγείται της έκρηξης. Σε αυτό, όμως, το φαινομενικά νεκρό διάστημα γίνονται υπόγειες διεργασίες, άλλοτε φανερές και άλλοτε αθέατες. 

2) Η κοινωνική δυσφορία πηγάζει από ζητήματα που άπτονται της οικονομίας και των δημοκρατικών δικαιωμάτων. Αυτά τα τελευταία δεν πρέπει να υποτιμούνται. Ακόμη και στη ρωσική επανάσταση  – την κορυφαία αυτή πράξη της ανθρώπινης δραστηριότητας στον 20ο αιώνα–, υπήρχαν και δημοκρατικά αιτήματα όπως για παράδειγμα αυτό της παύσης του πολέμου. Από την άλλη το καθοριστικό είναι η ανέχεια και η οικονομική ανασφάλεια απόρροια των χαμηλών εισοδημάτων. Είναι χαρακτηριστικό πως και στην ελληνική περίπτωση της εξέγερσης του Νοέμβρη το 1973, τα δημοκρατικά αιτήματα ήταν στην προμετωπίδα του αγώνα, αλλά η έκρηξη συνέβη όταν το υποτιθέμενο οικονομικό θαύμα της χούντας είχε αποδειχτεί φούσκα με επιπτώσεις στη ζωή των λαϊκών στρωμάτων. Σε κάθε περίπτωση υπάρχει ένα κοκτέιλ ιδεών και συνθηκών που συναρθρώνονται και βγάζουν τους πληβείους στο ιστορικό προσκήνιο.       

3) Οι ιστορικές μνήμες παίζουν κι αυτές τον ιδιαίτερο ρόλο τους. Η δικτατορία του Πινοσέτ είναι μία μισητή δικτατορία. Στις αναμνήσεις των ανθρώπων έχουν εγγραφεί φρικτά βασανιστήρια, σκληρή αντιλαϊκή πολιτική, φίμωση των αγωνιστών της δημοκρατίας και των κομμουνιστών, εξαφανίσεις και δολοφονίες. Οι διαδηλωτές ανάμεσα στα άλλα αξιώνουν και την αλλαγή του Συντάγματος που έχει πολλά σημάδια από τη χιλιάνικη χούντα.

4) Δεν περιμέναμε να δούμε τα γεγονότα στη Χιλή προκειμένου να εξάγουμε το επόμενο συμπέρασμα. Η αστική δημοκρατία και οι εκπρόσωποί της διατείνονται ότι είναι οι γνήσιοι φορείς των ελευθεριών και των δικαιωμάτων, του διαλόγου και της σύνεσης. Όταν, όμως, νιώσουν ότι απειλούνται από τον λαό, τότε όλες οι «ευγενείς» διακηρύξεις καταρρέουν αυτοστιγμεί. Η αστική δημοκρατία δεν υπήρξε μία ευγενική προσφορά των αστών στον λαό. Τα δημοκρατικά δικαιώματα εδράζονται πάνω σε σκληρούς κοινωνικούς αγώνες και διαρκώς τελούν υπό αίρεση. Στις κορυφαίες στιγμές του κινήματος η αστική δημοκρατία μετατρέπεται συχνά σε στυγνή δικτατορία και οι μάσκες πέφτουν. Είναι η στιγμή που αυτοί που ασκούν κριτική στην αστική δημοκρατία, εισέρχονται σε μία φαινομενικά αντιφατική διαδικασία: υπερασπίζονται το δικαίωμα του λόγου, των ελευθεριών, όλων των αστικοδημοκρατικών δικαιωμάτων και με βαρύ τίμημα, συνήθως την ίδια τους τη ζωή, υπερασπίζονται αυτό που οι άλλοι (οι αστοί και η γραφειοκρατία τους) έχουν καταργήσει ενώ πριν παρουσιάζονταν ως διαπρύσιοι υπερασπιστές του.   

5) Και πώς μπορεί μία εξέγερση να μετατραπεί σε επανάσταση; Η απάντηση είναι πως αυτό δεν είναι εφικτό πάντα. Για την ακρίβεια δεν είναι εφικτό τις περισσότερες φορές. Η επιτυχής έκβαση μιας εξέγερσης και πολύ περισσότερο η μετατροπή της σε επανάσταση είναι ιδιαίτερα σύνθετο ζήτημα και δεν εξαρτάται από τις υποκειμενικές επιθυμίες πρωτοποριών και τους ενδόμυχους πόθους τους. Απαιτούνται πολλές προϋποθέσεις: ύπαρξη ενός ισχυρού επαναστατικού κόμματος, διάσπαση του μπλοκ των δυνάμεων εξουσίας, συγκρότηση συμμαχιών της εργατικής τάξης με άλλα καταπιεζόμενα στρώματα, ευνοϊκές διεθνείς συνθήκες, σωστή τακτική και διαλεκτική σύνδεσή της με τη στρατηγική από την πλευρά του επαναστατικού υποκειμένου, αξιοποίηση αιτημάτων κρίκων (με άλλα λόγια δυνατότητα να γίνεται αντιληπτός ο παλμός του λαού) κ.λπ.. 

6) Ασφαλώς, δεν χρειαζόμαστε τα γεγονότα της Χιλής για να πούμε πως τα φληναφήματα για το τέλος της ιστορίας (θεωρία του Φουκουγιάμα) είναι ακριβώς αυτό: φληναφήματα. Από τότε που η θεωρία διατυπώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1980, υπήρξε μία σωρεία γεγονότων που υπογράμμισαν εμφατικά πως κανένα τέλος για την ιστορία δεν έχει έρθει και πως η ταξική πάλη διεξάγεται ανεξάρτητα από το αν το θέλουμε ή όχι και κυρίως ανεξάρτητα από το αν ορισμένοι διανοούμενοι κατασκευάζουν μεταφυσικά σχήματα στο μυαλό τους (συνήθως με το αζημίωτο). Μάλιστα, αξίζει να αναφέρουμε πως ο ίδιος ο Φουκουγιάμα έχει παραδεχτεί τα τελευταία χρόνια πως έκανε λάθος. 

7) Όλα αυτά έχουν κάποια αξία για την Ελλάδα των μνημονίων; Κλείσαμε ήδη 10 χρόνια μνημονιακών πολιτικών. Ο αριθμός των απεργιών και κάθε είδους διαμαρτυριών έχει πέσει κατακόρυφα. Φρόντισαν για αυτό η καταστολή επί κυβερνήσεων ΝΔ-ΠΑΣΟΚ-ΛΑΟΣ, η κυβερνητική θητεία του ΣΥΡΙΖΑ που κατακρεούργησε ελπίδες και η κομμουνιστική αριστερά που κουβαλώντας παθογένειες ετών δεν μπόρεσε να μετουσιώσει την κοινωνική δυσαρέσκεια σε οργανωμένη πολιτική δράση που θα είχε στόχους και αποτελέσματα. Βεβαίως, είναι εμφανές πως ο καθένας από τους προαναφερόμενους έχει άλλης τάξης ευθύνες. Κάνοντας μία σύγκριση ανάμεσα στις περιπτώσεις Ελλάδας και Χιλής θα μπορούσαμε να διακρίνουμε μία διαφοροποίηση. Η απότομη κινηματική άνοδος μπορεί να προέρχεται είτε από μία συνεχή συσσώρευση αιτιών (Χιλή) είτε από την απότομη κάθοδο του βιοτικού επιπέδου (Ελλάδα). Το ερώτημα πάντως που έρχεται και επανέρχεται βασανιστικά είναι τούτο: πώς θα αλλάξουν τα πράγματα; Πώς ο κόσμος θα ξανακατέβει στους δρόμους; Με ποιο τρόπο θα νιώσει ελπίδα και πάλι; Πώς τα συλλογικά οράματα θα επανέλθουν; Είναι το σημείο που πρέπει σκέψη και δράση να κάνουν άλματα. Διαφορετικά το τέλμα θα τείνει να γίνει μία μόνιμη και βασανιστική κατάσταση.   

Ρατσισμός στην ελληνική κοινωνία ή γιατί η Χρυσή Αυγή είναι ακόμη εδώ

του Βασίλη Λιόση

Το προσφυγικό/μεταναστευτικό είναι ένα πρόβλημα που έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις. Τα ερωτήματα που αναφύονται είναι κρίσιμα: α) Γιατί υπάρχει όξυνση του φαινομένου; β) Ποιοι τροφοδοτούν τον ρατσιστικό παροξυσμό; γ) Τι μας διδάσκει το παρελθόν; 

ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ

Κανένας άνθρωπος δεν θέλει να αφήσει πίσω την οικογένειά του, τους φίλους του, την πατρίδα του και να μπαίνει σε σάπιες βάρκες προκειμένου να βρεθεί σε μία άλλη άγνωστη χώρα ρισκάροντας τη ζωή του. Δυο βασικές ανάγκες ωθούν τους ανθρώπους να φύγουν από τη χώρα τους: η ανάγκη να μείνουν ζωντανοί από τους πολέμους και η ανάγκη να ξεφύγουν από τη φτώχια και την εξαθλίωση. Στη Συρία υπάρχουν πόλεις όπου σχεδόν το σύνολο των κτιρίων αποτελούν σωρό ερειπίων από τους βομβαρδισμούς. Το Αφγανιστάν για το οποίο κάποιοι διατείνονται πως δεν βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση κλείνει φέτος τα 41 χρόνια συγκρούσεων και τα 18 χρόνια από τότε που εισέβαλαν οι Αμερικανοί. Μόνο πέρσι σκοτώθηκαν 1.000 παιδιά. Μέσα στο 2018 έγιναν 173 βομβαρδισμοί από τις φιλοκυβερνητικές δυνάμεις. ΑΥΤΟ ΓΙΑ ΟΠΟΙΟΝ ΔΕΝ ΤΟ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΛΕΓΕΤΑΙ ΠΟΛΕΜΟΣ. 

Κανείς από τους πολιτικούς ταγούς, όλους αυτούς που καταφέρονται κατά των μεταναστών, δεν μας λέει πως με βάση τα στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ ο αριθμός των προσφύγων και μεταναστών είναι ο υψηλότερος των τελευταίων 70 ετών. Μέσα στο 2018 ο αριθμός των εκτοπισμένων έφτασε τα 71 εκατομμύρια. Κανένας από αυτούς δεν κάνει τουρισμό. Αφήνει τις ρίζες του και ταξιδεύει αναζητώντας ένα άδηλο μέλλον. Το τίμημα είναι συχνά βαρύ. Η Μεσόγειος έχει μετατραπεί σε έναν υγρό τάφο με 900 πνιγμένους ανθρώπους τη χρονιά που πέρασε. Ανθρώπους που μπορεί να τους αναζητάνε εναγωνίως οι δικοί τους, αλλά κανείς δεν θα τους βρει. Ανάμεσά  τους και πολλά παιδιά. Το πιο θλιβερό από όλα είναι πως υπάρχουν άνθρωποι που μένουν ασυγκίνητοι ακόμη και μπροστά στο συγκλονιστικό θέαμα πτωμάτων μικρών παιδιών που ξεβράζονται στις παραλίες. ΑΥΤΟ ΛΕΓΕΤΑΙ ΑΝΤΙΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ.

Σήμερα σε ένα άθλιο πόκερ των μεγάλων δυνάμεων ο διαγκωνισμός για τον έλεγχο εδαφών, ενεργειακών πηγών και στρατηγικών σημείων συνεχίζεται αμείωτος. ΑΥΤΟ ΛΕΓΕΤΑΙ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΣ και στη μέση βρίσκονται αυτοί που πληρώνουν βαρύ φόρο αίματος, δηλαδή οι λαοί. 

Ο ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Τα περιστατικά που λαμβάνουν χώρα σήμερα στην Ελλάδα είναι θλιβερά. Πρόσφατα μαχαιρώθηκε 12χρονος  αλλοδαπός μαθητής στη Θεσσαλονίκη. Κάτοικοι σε διάφορες περιοχές όχι απλώς διαμαρτύρονται για την παρουσία μεταναστών και προσφύγων, αλλά έφτασαν στο σημείο να λιθοβολούν τα πούλμαν μέσα στα οποία βρίσκονταν και μικρά παιδιά. Η γελοιότητα έφτασε στο απόγειό της όταν ορισμένοι από τους συγκεντρωμένους ντύθηκαν με αρχαιοελληνικές στολές κρατώντας ασπίδες και ακόντια! Αυτοί οι ίδιοι μπορεί την Κυριακή να πηγαίνουν στην εκκλησία και να σταυροκοπιούνται. Άλλωστε ανάμεσα στο μαινόμενο πλήθος βρισκόταν και ένας ιερωμένος που πρωτοστατούσε στην αγελαία συμπεριφορά των συγκεντρωμένων. Είναι αυτοί που πουλάνε εθνικισμό (που καμία σχέση δεν έχει με τον πατριωτισμό) αλλά ξεχνάνε τι σημαίνει ελληνική φιλοξενία και την παράδοση του Ξένιου Δία (κατά τα άλλα είναι αρχαιολάτρες). 

Είναι αυτοί που ξεχνάνε ότι οι Έλληνες υπήρξαν και αυτοί μετανάστες και έγιναν δέκτες σκληρού ρατσισμού με πογκρόμ, με πρωτοσέλιδα εφημερίδων που τους «κρέμαγαν στα μανταλάκια» και τους «στόλιζαν» με χαρακτηρισμούς όπως «γουρούνια». Οι Έλληνες της Αμερικής και της Γερμανίας ένιωσαν καλά στο πετσί τους τι σημαίνει ρατσισμός. Είναι αυτοί που δεν γνωρίζουν ή κάνουν ότι δεν γνωρίζουν πως όταν ήρθαν στην Ελλάδα οι πρόσφυγες Μικρασιάτες, οι γυναίκες αποκαλούνταν παστρικές και δημιουργούνταν «υγειονομικές ζώνες» πολύ χειρότερες από τη Μόρια προκειμένου να «υποδεχτεί» το ελληνικό κράτος τους πρόσφυγες. Ένα ελληνικό κράτος και μία πολιτική ηγεσία που ευθυνόταν για τη μικρασιατική καταστροφή πουλώντας μεγαλοϊδεατισμούς και υπηρετώντας αλλότριους σχεδιασμούς. ΑΥΤΟ ΛΕΓΕΤΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΓΝΟΙΑ. 

ΠΩΣ ΕΡΜΗΝΕΥΟΝΤΑΙ ΤΕΤΟΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ;

Κανένα κοινωνικό φαινόμενο δεν είναι κεραυνός εν αιθρία, ακόμη κι αν φαίνεται πως δημιουργείται ξαφνικά. Όλα τα προηγούμενα χρόνια υπήρξε ένα κοκτέιλ αιτιών. Σταχυολογώντας θα μπορούσε κάποιος να εντοπίσει ορισμένα γεγονότα κομβικής σημασίας:

• Παλιότερα ήταν το κόμμα του ΛΑΟΣ που έκανε κηρύγματα μίσους για τους μετανάστες και πρόσφυγες. Ας θυμηθούμε πως ο Καρατζαφέρης από το τηλεοπτικό κανάλι του πρότεινε τον εκτοπισμό των μεταναστών και προσφύγων σε ξερονήσια όπου «θα παρήγαγαν τσολιαδάκια προκειμένου να ωφελήσουν την ελληνική οικονομία». 

• Η Χρυσή Αυγή παίρνοντας τη σκυτάλη από το ΛΑΟΣ δηλητηρίασε την Ελλάδα με τις ναζιστικές ιδέες και δολοφόνησε δυστυχείς μετανάστες. Η τηλεόραση νομιμοποίησε τη δράση της δείχνοντας τα τάγματα εφόδου της να διαλύουν τους πάγκους μικροπωλητών μεταναστών. 

• Τουλάχιστον ένα μέρος της κυβερνώσας παράταξης που διαθέτει στους κόλπους της ένα μπλοκ ακροδεξιών δυνάμεων χαϊδεύει τα αυτιά του πιο καθυστερημένου πολιτικά πλήθους και έχει επιλέξει την τακτική του Όρμπαν. 

• Φασιστικοί πυρήνες έδρασαν μέσα στα γήπεδα αξιοποιώντας το «μακεδονικό», μίλαγαν για γυφτοσκοπιανούς και αναρτούσαν τα σύμβολα του ναζισμού. 

• Ο νέος εν Ελλάδι αστέρας της ακροδεξιάς και του νεοφασισμού, ο έμπορος των επιστολών του Χριστού και μαντζουνιών, Βελόπουλος, με κηρύγματα μίσους από τις εκπομπές του δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τους λόγους του Χίτλερ, του Χίμλερ και του Γκέμπελς.   

• Ευθύνες, άλλης τάξης, έχει και η προηγούμενη κυβέρνηση με την κατασκευή άθλιων hot spot και με την αποδοχή της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχει δημιουργήσει σε μεγάλο βαθμό όλο αυτό το μεταναστευτικό κύμα. 

Έτσι, φτάσαμε σε συμπεριφορές βαρβαρότητας όπως για παράδειγμα με εκείνον τον Δημοτικό Σύμβουλο στη Χίο που μίλαγε για «γκαστρωμένες ξένες που τριγυρνάνε» και για «σχέδια που απεργάζονται κάποιοι για την αλλοίωση του πληθυσμού». 

Αυτό το πολιτικό κλίμα και αυτή η ελεεινή προπαγάνδα, όταν «πάτησαν» στα υπαρκτά προβλήματα της ανεργίας και της φτώχιας του ελληνικού λαού παρήγαγαν συνειδήσεις που οδήγησαν και οδηγούν ανθρώπους στην ανθρωποφαγία. ΟΛΗ ΑΥΤΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΝΟΜΑΖΕΤΑΙ ΜΕΘΟΔΕΥΜΕΝΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. 

*  *  *  *

Τα φαινόμενα είναι ανησυχητικά. Ο ρατσισμός στο παρελθόν χρησιμοποιήθηκε για την άνοδο του ναζισμού. Τότε ο ρατσισμός αφορούσε τους Τσιγγάνους, τους Εβραίους, τους ομοφυλόφιλους. Παλιότερα στην Ελλάδα ο ρατσισμός εστίασε στους Αλβανούς. Τώρα το πρόβλημα εντοπίζεται στους Σύριους, τους Αφγανούς και άλλους. Άνθρωποι ημιμαθείς ή ιδεολογικά πωρωμένοι υπονοούν ή διατείνονται την ανωτερότητα της ελληνικής φυλής. Ωστόσο, καμία αιματική καθαρότητα δεν υπάρχει σε κανέναν λαό. Καμία ανωτερότητα δεν αποδεικνύεται για κανέναν. Οι επιστήμες της βιολογίας, της ιστορίας, της κοινωνιολογίας δεν αφήνουν καμία αμφιβολία: δεν υπάρχουν άνθρωποι, υπάνθρωποι και υπεράνθρωποι. Όποιος υποστηρίζει κάτι τέτοιο είτε εξαπατά συνειδητά είτε υιοθετεί αφελώς φαντασιακούς ιδεότυπους.  

Ωστόσο, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Η πλευρά με τις γιαγιάδες της Λέσβου που περιέθαλπαν πρόσφυγες και από το υστέρημά τους τάιζαν τα μικρά προσφυγόπουλα. Η πλευρά του ηρωικού λιμενάρχη Κυριάκου Παπαδόπουλου που έσωσε 5.000 ζωές. Η πλευρά χιλιάδων Ελλήνων αφανών ηρώων  που με όποιον τρόπο μπόρεσαν βοήθησαν τους πρόσφυγες και τους μετανάστες, χωρίς να τους νοιάζει το χρώμα και το θρήσκευμα του άλλου. Σε αυτή την πλευρά βρίσκεται η ελπίδα όπως και στις κοινωνικές διεργασίες που αποκαλύπτουν τα αίτια του προβλήματος και μάχονται για την παύση των ιμπεριαλιστικών πολέμων. Όλοι οι άνθρωποι, ανεξάρτητα από την πολιτική τους τοποθέτηση, που αντιλαμβάνονται πως στην Ελλάδα βρίσκεται σε εξέλιξη μία σοβαρή κοινωνική παθογένεια οφείλουν να αποτελέσουν μια ασπίδα προστασίας ανθρώπων, ιδεών και αξιακών συστημάτων. Και όπως λέει ο ποιητής:

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος 

δεν θα πάψεις ούτε στιγμή ν’ αγωνίζεσαι για την ειρήνη και για το δίκιο.

Θα βγεις στους δρόμους, θα φωνάξεις, τα χείλια σου θα ματώσουν απ’ τις φωνές

το πρόσωπό σου θα ματώσει από τις σφαίρες — μα ούτε βήμα πίσω.      

Έχει δίκιο η Κεραμέως! (Περί της ανακοίνωσης του υπουργείου παιδείας για την 28η Οκτωβρίου)

του Βασίλη Λιόση

Μεγάλος σάλος προκλήθηκε από την ανακοίνωση της υπουργού παιδείας σχετικά με την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου. Διάφορα απομεινάρια κομμουνιστοσυμμοριτών, αναρχοάπλυτων και δογματικών ιδεολόγων, έσπευσαν με κακόβουλο τρόπο να στηλιτεύσουν το μήνυμα της ανακοίνωσης κατηγορώντας την ηγεσία του υπουργείου παιδείας για ιστορική άγνοια και ιδεολογική στρέβλωση. Κακώς! 

Η ανακοίνωση λέει τα πράγματα με το όνομά τους. Σωστά κάνει λόγο για «δυνάμεις της βίας και του μίσους» γενικά και αόριστα. Έτσι κι αλλιώς καταδικάζουμε τη βία από όπου κι αν προέρχεται. Το να κάνουμε ευθεία αναφορά στον ναζισμό και τον φασισμό είναι εξόχως προβληματικό, αφού θα πρέπει στη συνέχεια να εξηγήσουμε πως το επίδικο ζήτημα είναι ο ολοκληρωτισμός και όπου υπάρχει ολοκληρωτισμός θα πρέπει να αναφέρουμε και τον κομμουνισμό. Έτσι, με αυτό τον ευφυή τρόπο η ανακοίνωση αποφεύγει να γίνει εμπαθής, αφού κάνει τη χάρη στους κομμουνιστικούς δεινόσαυρους να μην τους θίξει και αυτό είναι ένα θαυμάσιο δείγμα μεγαλοψυχίας, πολιτικού μεγαλείου και εθνικής ομοψυχίας. 

Σωστά, επίσης, κάνει λόγο για τις δυνάμεις του λαϊκισμού. Πρόκειται για μία πληγή του 21ου αιώνα της οποίας οι ρίζες βρίσκονται στον 20ό. Τώρα αν ο λαϊκισμός αφορά ένα συγκεκριμένο στυλ και όχι το περιεχόμενο της πολιτικής, αν σε αυτή την έννοια συμπεριλαμβάνουμε και τον Τσάβες και τον Σαλβίνι, αν πρόκειται για μία έννοια κατασκευασμένη από συγκεκριμένους φορείς με συγκεκριμένες στοχεύσεις, όλα αυτά είναι λεπτομέρειες που μόνο φανατικοί τις λαμβάνουν υπόψη τους. Επικροτούμε, λοιπόν, με άφατο ενθουσιασμό την ανακοίνωση του υπουργείου παιδείας και καταδικάζουμε όλους εκείνους τους στενόμυαλους που επιμένουν να μας λένε ότι η υπουργός παιδείας εξυπηρετεί ιδεολογικές κατασκευές που προέρχονται από την ελληνική ολιγαρχία και εδράζονται σε ιδεολογικά κατασκευάσματα του ελληνικού μετεμφυλιακού κράτους, γνωστού για τις δημοκρατικές του παραδόσεις. 

Φτάνει πια με την ξύλινη γλώσσα και τις αγκυλώσεις. Ας δούμε τα πράγματα ανοικτόμυαλα και δίχως τις παρωπίδες που μας οδηγούν στην αναπαραγωγή νεκρών σχημάτων.  Τώρα, αν κάποιος μας αντιτείνει πως η ανακοίνωση παραλείπει ορισμένα σημαντικά ιστορικά γεγονότα, δεν θα συμφωνήσουμε μαζί του. Θεωρούμε πως ο ρόλος της εθνικής αντίστασης στην Ελλάδα την περίοδο της κατοχής, η δράση του ΕΑΜ με το 1,5 εκατομμύρια μέλη, τα αίσχη του ναζιστικού στρατού και τα δεκάδες μικρά ή μεγάλα ολοκαυτώματα, η ήττα του χιτλερικού στρατεύματος στη Σοβιετική Ένωση είναι μόνο αμελητέα ιστορικά γεγονότα.

Έτσι κι αλλιώς όπως μας πληροφορεί ο Μπογδάνος πρέπει να επανεκτιμήσουμε τον ρόλο της κυβέρνησης Τσολάκογλου, πρέπει να ξαναδιαβάσουμε την ελληνική ιστορία όπως μας προτείνουν οι Μαραντζίδης και Καλύβας, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε πως οι ναζί ηττήθηκαν στη Νορμανδία ανεξάρτητα από το αν υπήρξαν 25 εκατομμύρια νεκροί στη Σοβιετική Ένωση και να ξεμπερδεύουμε με την ιδεολογική ηγεμονία της αριστεράς, όπως μας λένε συχνά πυκνά οι εξαίρετοι πολιτικοί και διανοούμενοι Βορίδης και Γεωργιάδης. Και θα τελειώσουμε αυτές τις σκέψεις αναφωνώντας διαπνεόμενοι από ιστορική αντικειμενικότητα «Ζήτω το έθνος!», «Ζήτω ο ΕΔΕΣ!», «Ζήτω οι γερμανονοτσολιάδες, οι δοσιλογικές κυβερνήσεις και τα τάγματα ασφαλείας!». Ζήτω!

Ο Σκάι και ο Ολοκληρωτισμός

του Βασίλη Λιόση

Ο ΣΚΑΪ είναι γνωστό ότι ειδικεύεται με ιδιαίτερο ζήλο στον αντικομμουνισμό και σε ό,τι πιο οπισθοδρομικό. Στο πλαίσιο αυτού του «ευγενούς» αγώνα του άνοιξε συζήτηση (στον ραδιοφωνικό σταθμό) με θέμα τον «ολοκληρωτισμό του 20ου αιώνα». Συντονιστής των συζητήσεων, ποιος άλλος, ο Πορτοσάλτε γνωστός για την αλλεργία του σε ό,τι παραπέμπει στις κομμουνιστικές ιδέες. Αναλυτές του φαινομένου του «ολοκληρωτισμού» οι Θάνος Βερέμης, Θανάσης Διαμαντόπουλος, Νίκος Μαραντζίδης, Χαράλαμπος Παπασωτηρίου και Ευάνθης Χατζηβασιλείου, οι περισσότεροι αν όχι όλοι συχνοί θαμώνες του σταθμού.

Οι αναλυτές με πολύ μεγάλη προχειρότητα σκέψης απεφάνθησαν:

• Τα δημοψηφίσματα είναι επικίνδυνα για τη δημοκρατία γιατί εισάγουν το δίπολο του ΝΑΙ-ΟΧΙ (Διαμαντόπουλος).
• Για την άνοδο του ναζισμού ούτε λίγο ούτε πολύ υπαίτιος ήταν ο γερμανικός λαός που τον ψήφισε (Διαμαντόπουλος).
• Ο Χίτλερ εκμηδένισε την ανεργία (Διαμαντόπουλος).
• Η ιδεολογική μήτρα του ναζισμού και του λενινισμού βρίσκεται στη βία των ανθρώπων (Διαμαντόπουλος).
• Τα δύο καθεστώτα του κομμουνισμού και του φασισμού είχαν εκπληκτικά καλή σχέση με το ψέμα (Διαμαντόπουλος).
• Είναι μύθος ότι οι ναζί στηρίχθηκαν από το μεγάλο κεφάλαιο (Χατζηβασιλείου).
• Κομμουνισμός και φασισμός παρουσίασαν μεγάλες ομοιότητες στην οικονομία (Μαραντζίδης).

Η απάντηση τέτοιων αιτιάσεων όπως οι παραπάνω απαιτεί παράθεση πολλών στοιχείων. Ωστόσο, θα σταθούμε σε ορισμένα, κατά τη γνώμη μας, κομβικά σημεία έστω και κωδικοποιημένα.


Ας ξεκινήσουμε με το ερώτημα «ποιος βοήθησε τον Χίτλερ»;

• Κατά τη διάρκεια της επαναστατικής περιόδου 1918-1923 το Γενικό Επιτελείο Στρατού θεωρούσε πως οι ναζί και όσοι βρίσκονταν πέριξ τους, αποτελούσαν μία χρήσιμη και αντίρροπη δύναμη απέναντι στο εργατικό κίνημα. Συγχρόνως η σκέψη για πραξικόπημα ήταν πάντα ζωντανή.
• Οι βιομήχανοι παράλληλα επισήμαιναν την ανάγκη επιβολής δικτατορίας. Προμήνυμα για τι θα ακολουθούσε αποτέλεσε η κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης από την κυβέρνηση της Βαυαρίας.
• Στη Γερμανία των πρώτων χρόνων της δεκαετίας του 1920 εμφανίστηκαν και αναπτύχθηκαν ακροδεξιές οργανώσεις, οι οποίες χρηματοδοτήθηκαν από το κεφάλαιο.
• Στο συλλαλητήριο του ναζιστικού κόμματος το 1929, στη Νυρεμβέργη μεταξύ άλλων συμμετείχε και ο μεγαλοβιομήχανος Ρουρ Έμιλ Κίρντορφ, αφεντικό του μεγάλου κονσόρτσιουμ της μεταλλουργίας Gelsenkirchen.
• Στις 27 Ιανουαρίου του 1932, όπως και το 1929 σε συνάντηση που έλαβε χώρα στο Ντύσελντορφ, ο Χίτλερ ανέπτυξε το πρόγραμμά του σε τριακόσιους εκπροσώπους του μεγάλου χρηματιστικού-βιομηχανικού κεφαλαίου, υποσχόμενος να ξεριζώσει τον μαρξισμό από τη Γερμανία.
• Το 1932 ο Χίτλερ διορίστηκε στη θέση του καγκελάριου το 1932, ενώ δεν είχε κερδίσει τις εκλογές.
• Τον Φεβρουάριο του 1933 ο Χίτλερ εγκαινίασε μία έκθεση αυτοκινήτων στο Βερολίνο όπου εξήγγειλε ένα πρόγραμμα κατασκευής αυτοκινητόδρομων και μείωσης φόρων προκειμένου να βοηθηθούν οι αυτοκινητοβιομηχανίες. Ο Χίτλερ «έκλεινε το μάτι» στο μεγάλο κεφάλαιο, δηλώνοντάς τους πως «εγώ είμαι ο άνθρωπός σας». Το μεγάλο κεφάλαιο ανταποκρίθηκε στο «κλείσιμο του ματιού» με την πλουσιοπάροχη στήριξή του.
• Τις πρώτες ημέρες του Ιανουαρίου του 1933 στην Κολωνία στο σπίτι του τραπεζίτη Σρέντερ, πραγματοποιείται συνάντηση όπου πρωτοκλασάτοι Γερμανοί αστοί (Φέγκλερ, Κίρντορφ, Τίσεν, Σρέντερ) συνομίλησαν με τον Πάπεν, τον Χούγκεμπεργκ και τον Χίτλερ. Το πρόβλημα της παράδοσης της εξουσίας λύθηκε με την απόφαση αυτή να δοθεί στους ναζί.

Όλα αυτά πριν την αναρρίχηση των ναζί στην εξουσία. Κατόπιν της αναρρίχησής τους οι μπίζνες ανάμεσα στον ναζισμό και στο μεγάλο κεφάλαιο ήταν τεραστίων διαστάσεων.


Ας συνεχίσουμε με το ερώτημα «Ο Χίτλερ μηδένισε την ανεργία;»

Τα στοιχεία που υπάρχουν δείχνουν πως τα στατιστικά στοιχεία στη ναζιστική Γερμανία μαγειρεύονταν ποικιλοτρόπως και αυτό που είχε δημιουργηθεί ήταν μία ψευδής εικόνα. Συγκεκριμένα: πρώτο, μέσω της χορήγησης δανείων γάμου σε ζευγάρια που επρόκειτο να παντρευτούν, οι γυναίκες υποχρεώνονταν να αποσυρθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα από την αγορά εργασίας, με αποτέλεσμα να μην υπολογίζονται στη λίστα των ανέργων. Δεύτερο, μέσω των πιέσεων για εγγραφή των εργαζομένων στην «Υπηρεσία Εθελοντικής Εργασίας». Συχνά άνεργοι εργάτες υποχρεώνονταν να επιλέξουν αγροτικές δουλειές, διαφορετικά έχαναν τα επιδόματα που λάμβαναν μέχρι εκείνη τη στιγμή. Σε πολλές περιπτώσεις οι αμοιβές αυτών των εργατών ήταν χαμηλότερες από τα επιδόματα. Τρίτο, μέσω της διασταλτικής έννοιας της εργασίας, αφού ως εργαζόμενοι λογίζονταν άνθρωποι που ως μέλη της οικογένειας βοηθούσαν χωρίς αμοιβή στις αγροτικές εργασίες. Επιπλέον, η «εθελοντική» εργασία ήταν άμισθη εργασία συνδεδεμένη με την Πρόνοια και βρισκόταν εκτός του νομικού πλαισίου που όριζε τις εργασιακές σχέσεις. Τέταρτο, με την καθιέρωση της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας τον Μάιο του 1935.

Με βάση όλα αυτά υπολογίζεται πως στη Γερμανία εκείνης της εποχής υπήρχαν τουλάχιστον 1,5 εκατομμύριο «αόρατοι» άνεργοι με αποτέλεσμα τα λιγότερα από δύο εκατομμύρια ανέργων που υπολόγιζαν οι στατιστικές των ναζί, έφταναν στην πραγματικότητα κοντά στα τέσσερα εκατομμύρια. Οι ναζί ισχυρίζονταν πως σε διάστημα δύο ετών είχαν απορροφήσει 8 εκατομμύρια ανέργους. Όμως, το 70% περίπου των θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν από το καθεστώς ήταν στο πλαίσιο των δημόσιων έργων και το εργατικό δυναμικό που απασχολείτο σε αυτό ήταν στη βάση της «εθελοντικής» εργασίας. Μάλιστα, οι συνθήκες εργασίας στους αυτοκινητόδρομους ήταν τόσο σκληρές, οι μερίδες του συσσιτίου τόσο μικρές, οι ώρες απασχόλησης τόσο πολλές, που συχνά σημειώνονταν στασιασμοί και απεργίες. Οι πιο «ανήσυχοι» στάλθηκαν στο Νταχάου για «επανεκπαίδευση», προκειμένου να παραδειγματιστούν όσοι έμεναν πίσω.

Η κοινωνική πρόνοια των ναζί όχι μόνο ήταν κίβδηλη αλλά επιτελούσε ένα πολιτικό και ιδεολογικό ρόλο. Μέσω των γραφείων Πρόνοιας συλλέγονταν πληροφορίες για εκατομμύρια πολίτες, οι οποίοι στη συνέχεια κατηγοριοποιούνταν. Έτσι, δημιουργείτο η κατηγορία των αντικοινωνικών μέσω μιας φυλετικής και κοινωνικής διύλισης. Οι ναζί αποκαλούσαν αυτή την κοινωνική κατηγορία ως απόβλητα και η κατάληξη των αποβλήτων ήταν τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και η φυσική εξόντωση. Εν τέλει, υπήρξε μία μείωση της ανεργίας, αφού υπολογίζεται πως στη Γερμανία του 1933 υπήρχαν 6 εκατομμύρια άνεργοι, αλλά σε κάθε περίπτωση η μείωση απείχε πολύ από τα χαλκευμένα στοιχεία που παρουσίαζε το ναζιστικό καθεστώς.


Τρίτο ερώτημα: υπήρχαν ομοιότητες στην οικονομία ανάμεσα σε κομμουνισμό και φασισμό;

Το απόφθεγμα περί ομοιοτήτων αποτελεί μία μεγάλη ιδεολογική και πολιτική απάτη και μάλιστα συνειδητή. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι που μας λένε βλακωδώς ότι η Ελλάδα είναι η τελευταία σοβιετική δημοκρατία. Η διαπίστωση περί πολλών μεγάλων ομοιοτήτων στην οικονομία ανάμεσα στον κομμουνισμό και στον φασισμό εμπεριέχει μεθοδολογικά και επιστημονικά λάθη και ταυτόχρονα μπόλικη πώρωση (αυτό το τελευταίο το λέμε και ταξικό μίσος).

Στην περίπτωση του επιστημονικού και μεθοδολογικού λάθους οι βαθυστόχαστοι αναλυτές δεν απαντάνε σε μερικά βασικά ερωτήματα και ούτε και τους τα θέτει κάποιος στις στημένες συζητήσεις τους:

α) Από πού τεκμαίρεται η υπεροχή του κρατικού τομέα στην οικονομία την περίοδο της ναζιστικής εξουσίας;

β) Η μεγάλη συμμετοχή του κρατικού τομέα συνιστά σοσιαλισμό; Αν ναι, θα πρέπει να καταλήξουμε στο απίθανο συμπέρασμα πως η Ευρώπη μεταπολεμικά ήταν καθολικά σοσιαλιστική, αφού είχε επικρατήσει το διαχειριστικό μοντέλο του κεϋνσιανισμού και των κρατικοποιήσεων. Ανάμεσα στις σοσιαλιστικές χώρες θα πρέπει να συμπεριλάβουμε την Ιταλία, τη Γερμανία, τη Σουηδία κ.ά.

γ) Το κυριότερο, όμως, που δεν μας λένε και επιμελώς το ξεχνάνε είναι τούτο: υπήρχε ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής στη Σοβιετική Ένωση και στις άλλες σοσιαλιστικές χώρες; Από την άλλη στη ναζιστική Γερμανία η οικονομία ήταν ή όχι καπιταλιστική;

*  *  *  *

Η θεωρία του ολοκληρωτισμού, οικοδομημένη στα πιο αντιδραστικά think tank δεν είναι απόρροια κάποιων δημοκρατικών ευαισθησιών. Δεν στοχεύει στο πλάτεμα της δημοκρατίας και σε μία αντικειμενική ιστορική ανάλυση. Δεν υπάρχει καμία αντικειμενικότητα όταν τα ιστορικά στοιχεία κατακρεουργούνται για να μην πούμε ότι αποκρύπτονται επιμελώς. Η θεωρία του ολοκληρωτισμού δεν είναι αντιφασιστική. Άλλωστε ο καθηγητής Διαμαντόπουλος δεν θέλει τα δημοψηφίσματα που τα θεωρεί στοιχείο του ολοκληρωτισμού. Είναι θεωρία αντικομμουνιστική. Θεωρία που εξισώνει τις δυο ιδεολογίες και τα δύο συστήματα δεν λαμβάνει υπόψη τα αίτια γέννησής τους, το γεγονός ότι διαφοροποιούνται δραματικά στην κοινωνική τους στόχευση, στο ότι ο σοσιαλισμός προκύπτει ως προϊόν κοινωνικής επανάστασης, στο ότι ο κομμουνισμός δεν είναι εθνικιστικός, ρατσιστικός και μισάνθρωπος σε αντίθεση με τον ναζισμό, στο ότι ο ναζισμός γεννήθηκε στο έδαφος του καπιταλισμού, στο ότι οι νεοναζί σε όλο τον κόσμο προκύπτουν από τη σαπίλα του καπιταλισμού και με πολιτική και οικονομική στήριξη του κεφαλαίου. Και βεβαίως βεβαίως δεν λαμβάνει υπόψη το πώς νικήθηκε ο ναζισμός. Αν δεν υπήρχε Σοβιετική Ένωση, κύριοι ανιστόρητοι και άθλιοι αντικομμουνιστές, το πιθανότερο είναι η Ευρώπη να ήταν υπό ναζιστική κατοχή στο σύνολό της. Ας μην ξεχνάμε πως η Γαλλία παραδόθηκε στη Γερμανία σε μία εβδομάδα. Η ταύτιση κομμουνισμού φασισμού είναι ύβρις απέναντι στα 25 εκατομμύρια νεκρών σοβιετικών πολιτών. Οι Έλληνες απολογητές διανοούμενοι, αν υποθέσουμε ότι είναι  τέτοιοι (αναφερόμαστε στο διανοούμενοι και όχι στο απολογητές), δεν κάνουν τίποτα άλλο παρά να αναμασάνε τη Χάνα Άρεντ, τον Άρθουρ Κέστλερ και άλλους πατενταρισμένους αντικομμουνιστές με πολλούς εξ αυτών να είναι επαγγελματίες αντικομμουνιστές με την πραγματική έννοια του όρου. Επομένως, δεν έχουν και καμία πρωτοτυπία στη σκέψη τους. Απλώς μηρυκάζουν τα έτοιμα. Πάντως, σε περίπτωση που δεν είναι εις γνώση τους, τους γνωστοποιούμε την «περίφημη» ρήση ενός κορυφαίου αντικομμουνιστή, του Ερνστ Νόλτε με βάση την οποία «Η ιστορικογενετική εκδοχή της θεωρίας του ολοκληρωτισμού είναι συνεπώς ένα ανεξάρτητο Παράδειγμα, και είναι ξεκάθαρο, ότι αυτή προσεγγίζει τόσο τον κομμουνισμό όσο και τον εθνικοσοσιαλισμό περισσότερο βαθιά απ’ ό,τι η στρουκτουροαναλυτική εκδοχή, αφού λαμβάνει υπόψη αυτό που είναι κοινό και των δυο κινημάτων και καθεστώτων, δηλαδή την αυτοαντίληψή τους ως “δράση” και ως “αντίδραση”. Τίποτα δεν προκύπτει απ’ αυτή επιτακτικότερα από τη θέση, ότι το “Γκουλάγκ” ήταν πρωταρχικότερο από το “Άουσβιτς”». Με άλλα λόγια κατά τους θεωρητικούς του ολοκληρωτισμού ο κομμουνισμός ήταν ο προθάλαμος του φασισμού. Και εις ανώτερα…


Υ.Γ.1: Οι κύριοι καθηγητές που με τόσο στόμφο, ένταση και ζήλο καταφέρονται ενάντια στον κρατισμό, είναι αυτοί που πληρώνονται από το κράτος για να χύνουν στα φοιτητικά αμφιθέατρα και στα Μέσα Ενημέρωσης ανενόχλητοι το αντικομμουνιστικό τους δηλητήριο. Δηλαδή, τους πληρώνουμε όλοι εμείς για να επιδοθούν στο «θεάρεστο» έργο τους. Έτσι για να μην ξεχνιόμαστε.


Υ.Γ.2: Θα προτείναμε στον ΣΚΑΪ στην επόμενη συζήτηση να προσκαλέσει και την άλλη άποψη. Διαφορετικά αν όλοι ομονοούν μπορεί ο σταθμός και ο Πορτοσάλτε να κατηγορηθούν για ολοκληρωτισμό…

Βασίλης Λιόσης - H ιστορική εμπειρία των μετώπων: Βασικοί σταθμοί και τα διδάγματα για το σήμερα

Την Παρασκευή 24 Μαίου πραγματοποιήθηκε η τρίτη κατά σειρά εκδήλωση του Συλλόγου Διάδοσης της Μαρξιστικής Σκέψης, «Γιάννης Κορδάτος» με θέμα «Η ανάγκη του Λαϊκού μετώπου και η διέξοδος από την κρίση». Η κατάμεστη αίθουσα του αμφιθεάτρου της Νομικής Σχολής καταδεικνύει το πόσο σημαντική είναι αυτή η συζήτηση σήμερα και πόσο αναγκαίο είναι να συνεχιστεί. Συνεχίζουμε τις δημοσιεύσεις των παρεμβάσεων με την εισήγηση του Βασίλη Λιόση.

H ιστορική εμπειρία των μετώπων: Βασικοί σταθμοί και τα διδάγματα για το σήμερα

Διανύουμε μια ασυνήθιστη ιστορική περίοδο με μια καπιταλιστική κρίση ίσως πιο βαθιά κι εκτεταμένη σε σχέση με αυτήν του 1929-1933. Μια περίοδο κόλαφο για την εργατική τάξη και τα λαϊκά στρώματα, με μια άνευ προηγουμένου διάλυση των εργατικών δικαιωμάτων και εκχώρησης της εθνικής ανεξαρτησίας της χώρας, ενώ δε θα πρέπει να ξεχνάμε ότι σημειώνεται μια ανησυχητική άνοδος των φασιστικών δυνάμεων και της κρατικής καταστολής. Το ερώτημα τίθεται επιτακτικά: οι κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που αγωνιούν για το μέλλον του λαού και του τόπου πώς πρέπει να απαντήσουν; 

Αν θα θέλαμε να δώσουμε την πιο σύντομη απάντηση τότε θα λέγαμε πως η λύση βρίσκεται στη σύμπηξη ενός κοινωνικοπολιτικού μετώπου. Μια τέτοια διαπίστωση δεν είναι μια θεωρητική διακήρυξη, ένα εγκεφαλικό κατασκεύασμα. Υπάρχει μια σημαντικότατη εμπειρία από την ιστορία του παγκόσμιου επαναστατικού κινήματος και τη συγκρότηση μετώπων που πρέπει να αποτελέσει για το σήμερα εκείνο το εμπνευσμένο πολιτικό παράδειγμα που θα ανοίξει το δρόμο για νέες ελπιδοφόρες κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις.

Θα επιχειρήσουμε, λοιπόν, να παρουσιάσουμε μερικές σημαντικές πλευρές από αυτήν την ιστορία όχι για να κάνουμε μια μηχανιστική μεταφορά στο σήμερα, αλλά για να δούμε πώς με δημιουργικό τρόπο μπορούμε  να πορευτούμε με βάση τις σύγχρονες ανάγκες.

Α. Τι είναι η πολιτική του μετώπου και γιατί είναι μια αδήριτη ανάγκη

Τι είναι όμως η πολιτική του Μετώπου και γιατί μεγάλοι επαναστάτες όπως ο Λένιν και ο Δημητρόφ, αλλά και οι Έλληνες κομμουνιστές της προπολεμικής (και όχι μόνο) περιόδου την προώθησαν με επιμονή;

Είναι γνωστό πως εντός των λαϊκών στρωμάτων υπάρχουν διαφορετικά επίπεδα συνείδησης, το ίδιο κι εντός της εργατικής τάξης. Αυτό οφείλεται στους θεσμούς αναπαραγωγής της κυρίαρχης ιδεολογίας, στο ότι δεν αποκρυπτογραφούνται εύκολα οι μηχανισμοί υλικής εκμετάλλευσης, στην πολιτική ομηρία, στην τρομοκρατία που διοχετεύεται από το σύστημα σε όλες τις σφαίρες της κοινωνικής ζωής, στα διαφορετικά μεγέθη υλικών απολαβών κ.ά. Έτσι, υπάρχουν συνειδήσεις άλλες υποταγμένες, άλλες συντηρητικές, άλλες φοβισμένες, άλλες ταλαντευόμενες, άλλες αγωνιστικές και άλλες πρωτοπόρες. Μόνο που αυτές οι τελευταίες αποτελούν μια μειοψηφία και το ζητούμενο στους κοινωνικούς αγώνες, μικρούς ή μεγάλους, είναι  να κερδηθούν όσο το δυνατό περισσότερες συνειδήσεις με την πλευρά του αγώνα και των απελευθερωτικών οραμάτων και να ουδετεροποιηθούν κάποιες άλλες.

Η πολιτική του Μετώπου επιδιώκει ακριβώς αυτό: πρώτο, να ελαχιστοποιηθεί η διαίρεση, ιδεολογική και πολιτική της εργατικής τάξης και δεύτερο, να επιτευχθεί η συμμαχία της εργατικής τάξης με την αγροτιά, τους μισοπρολετάριους και τα μεσαία στρώματα της πόλης και του χωριού. Τελικός στόχος η επαναστατική ανατροπή του εκμεταλλευτικού καθεστώτος που έχει βάλει στις μυλόπετρές του τις ζωές μας και τις κονιορτοποιεί.

Β. Η τακτική των μετώπων από το κομμουνιστικό κίνημα

Η ανάγκη συγκρότησης Μετώπου έγινε αντιληπτή τη δεκαετία του 1920 από την Κομμουνιστική Διεθνή (ΚΔ), εκείνη δηλαδή την οργάνωση που συσπείρωνε στους κόλπους της, τα κομμουνιστικά κόμματα όλης της υφηλίου.

Συγκεκριμένα, στο 4ο συνέδριο της ΚΔ το 1922 και παρόντος του Λένιν, συγκεκριμενοποιήθηκε η τακτική του Ενιαίου Εργατικού Μετώπου (ΕΕΜ) που ήδη είχε χαραχθεί από το 3ο συνέδριο το 1921. Η ανάγκη δημιουργίας ΕΕΜ εδραζόταν στις εξής συνθήκες: ο καπιταλισμός πέρναγε σε φάση αντεπίθεσης, προβλεπόταν το ξέσπασμα της κρίσης κι ενός παγκόσμιου ιμπεριαλιστικού πολέμου, ο φασισμός βρισκόταν σε ανοδική πορεία, η σοσιαλδημοκρατία έσπερνε αυταπάτες στο εργατικό κίνημα, τα συνδικάτα διασπώνταν. Η ΚΔ διαπίστωσε την ανάγκη ενιαίας απάντησης της εργατικής τάξης καθώς και την ανάγκη οι κομμουνιστές να έρθουν σε διαπραγματεύσεις ακόμη και με τους προδότες της σοσιαλδημοκρατίας.

Η ΚΔ επίσης δε μίλαγε γενικά και αόριστα για ΕΕΜ αλλά η πολιτική της πρόταση έφτανε μέχρι και στο ζήτημα της εργατικής κυβέρνησης. Η ΚΔ προέβη σε μια τυπολογία των ενδεχόμενων εργατικών κυβερνήσεων:

1) της φιλελεύθερης εργατικής κυβέρνησης,

2) της σοσιαλδημοκρατικής εργατικής κυβέρνησης,

3) της εργατοαγροτικής κυβέρνησης,

4) της εργατικής κυβέρνησης με συμμετοχή των κομμουνιστών και

5) της πραγματικής προλεταριακής εργατικής κυβέρνησης που στην καθαρότερη μορφή της, μόνο ένα κομμουνιστικό κόμμα μπορεί να την ενσαρκώσει. 

Για τους δυο πρώτους τύπους η ΚΔ εκτιμούσε ότι δεν επρόκειτο για επαναστατικές εργατικές κυβερνήσεις, αλλά κυβερνήσεις καμουφλαρισμένης συμμαχίας μεταξύ της μπουρζουαζίας και των αντεπαναστατών εργατικών ηγετών. Για τον τρίτο τύπο κυβέρνησης είχε εκτιμηθεί πως οι κομμουνιστές είναι έτοιμοι να βαδίσουν μαζί με τους σοσιαλδημοκράτες, χριστιανούς, ακομμάτιστους, συνδικαλιστές κ.λπ. εργάτες, που δεν αναγνωρίζουν ακόμη την ανάγκη της δικτατορίας του προλεταριάτου.

Επίσης, υπήρχε η εκτίμηση ότι οι κομμουνιστές  είναι διατεθειμένοι, υπό ορισμένες συνθήκες και με ορισμένες εγγυήσεις, να υποστηρίξουν μια μη κομμουνιστική κυβέρνηση. Ταυτόχρονα θα έπρεπε να εξηγείται στην εργατική τάξη ότι θα απελευθερωθεί μόνο με τη δικτατορία του προλεταριάτου. Έτσι για τον 3ο και 4ο τύπο εργατικής κυβέρνησης στις οποίες οι κομμουνιστές μπορούν να συμμετέχουν, εκτιμάται ότι δεν επρόκειτο για δικτατορία του προλεταριάτου, ούτε και αποτελούσαν ακόμη μια αναγκαία μεταβατική μορφή προς αυτήν, μπορούσαν ωστόσο, να αποτελέσουν μια αφετηρία για την κατάκτηση της δικτατορίας του προλεταριάτου.

Η τακτική του ΕΜ εφαρμόζεται την περίοδο του Β΄ παγκόσμιου πολέμου και παίρνει τη μορφή του αντιφασιστικού μετώπου και των λαϊκών μετώπων. Σε μια τέτοια πολιτική πρόταση δεν μπορεί παρά να υπήρξαν και λάθη και κενά και παρερμηνείες. Λάθη δεν κάνουν οι νεκροί, ενώ όσοι ζούνε στην ασφάλεια των ψευδοεπαναστατικών βερμπαλισμών θεωρούνε ότι είναι αλάνθαστοι.

Στις συνθήκες της ανόδου του φασισμού η γραμμή του ΕΕΜ απέκτησε ειδική έκφραση. Η γραμμή που χάραξε το 7ο συνέδριο της ΚΔ το 1935, με την εισήγηση του Δημητρόφ οριοθέτησε την πολιτική πάλη των κομμουνιστικών κομμάτων μέσα στις συνθήκες του πολέμου και του φασιστικού κινδύνου. Οι κομμουνιστές δε δίστασαν να συγκροτήσουν πλατιές αντιφασιστικές συμμαχίες σε εθνικό και διακρατικό επίπεδο και με αυτόν τον τρόπο: α) καθυστέρησαν τις φασιστικές ορδές και τελικά τις νίκησαν, β) απέκτησαν τεράστιο κύρος στις χώρες τους και η Σοβιετική Ένωση αποτέλεσε σύμβολο αγώνα για εκατομμύρια εργαζόμενους, γ) έφεραν στα πρόθυρα της εξουσίας την εργατική τάξη σε κάμποσες χώρες με μερικές από αυτές να μετατρέπονται σε λαϊκές δημοκρατίες, δ) δημιούργησαν ρήγματα στη σοσιαλδημοκρατία. Χωρίς τη γραμμή του αντιφασιστικού μετώπου τίποτα από όλα αυτά δε θα είχε πραγματοποιηθεί.

Γ. Ειδικά για την ελληνική εμπειρία

Η ελληνική εμπειρία αξίζει ιδιαίτερης μνείας όχι μόνο γιατί τυχαίνει να ζούμε σε αυτή τη χώρα αλλά γιατί είναι από τις σπουδαιότερες, αν όχι η σπουδαιότερη, στην Ευρώπη. Σταθμοί στη μετωπική πολιτική του ΚΚΕ εκείνης της εποχής αποτέλεσαν: α) το γράμμα του Ζαχαριάδη από τις φυλακές που καλούσε σε εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα τον ελληνικό λαό, β) η 6η ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ το 1941, γ) η ίδρυση του ΕΑΜ την ίδια χρονιά. Το σπουδαιότερο όλων, όμως, ήταν ο τρόπος που υλοποιήθηκε η ενιαιομετωπική γραμμή. Ας κρατήσουμε μια λεπτομέρεια: στην 6η ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ στην οποία τίθεται ο στόχος δημιουργίας ενός εθνικού μετώπου απελευθέρωσης συμμετέχουν μόλις έξι στελέχη, αφού μεγάλο μέρος των στελεχών του ΚΚΕ βρίσκονταν στις φυλακές. Αυτό είναι μια μικρή απόδειξη για το πώς αυτό που φαίνεται ουτοπικό γίνεται πραγματικότητα.

Όσον αφορά στη δημιουργία του ΕΑΜ πρέπει να σημειώσουμε πως την απόφαση την πήραν από κοινού το ΚΚΕ, το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας, η Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας και το Αγροτικό Κόμμα. Ως σκοποί ορίστηκαν η απελευθέρωση της Ελλάδας από τον ξένο ζυγό, ο σχηματισμός προσωρινής κυβέρνησης μετά την εκδίωξη του κατακτητή, η κατοχύρωση του κυριαρχικού δικαιώματος του λαού να επιβάλλει τη θέλησή του. Στο ιδρυτικό του ΕΑΜ διευκρινιζόταν πως οποιοδήποτε κόμμα ή οργάνωση που δέχεται τους παραπάνω σκοπούς γίνεται δεκτό (-ή) στη βάση της ισοτιμίας. Μετά την υπογραφή της ιδρυτικής διακήρυξης προσχώρησαν στο ΕΑΜ η Σοσιαλιστική Ένωση, οι Σοσιαλιστές Δημοκράτες, το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα και η Δημοκρατική Ένωση. Επίσης προσχώρησαν το Εργατικό ΕΑΜ, η ΕΠΟΝ, η Κεντρική Υπαλληλική Επιτροπή και η Παγκληρική Ένωση, ενώ  συμμετείχαν ορισμένοι αξιωματικοί και υπαξιωματικοί. Ακόμη, το κόμμα των Αριστερών Φιλελεύθερων συνεργαζόταν με το ΕΑΜ.

Η δράση του ΕΑΜ ήταν αυτή που του έδωσε απίστευτο κύρος και το μαζικοποίησε όσο καμία άλλη συλλογικότητα στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα. Το ΕΑΜ α) έδωσε λύσεις στο οξύ επισιτιστικό πρόβλημα του λαού, β) οργάνωσε την αντίσταση ενάντια στον κατακτητή, γ) οργάνωσε την πρώτη εργατική απεργία μέσα στην περίοδο της κατοχής αλλά και την πρώτη διαδήλωση με συνθήματα πολιτικά που στρέφονταν κατά των Γερμανών, δ) έδωσε νέο περιεχόμενο στην έννοια του πατριωτισμού, ε) ακύρωσε την πολιτική επιστράτευση που είχε προγραμματιστεί από τους Γερμανούς προκειμένου να μεταφερθούν Έλληνες εργάτες στη Γερμανία, στ) δημιούργησε πρωτότυπους και πρωτόγνωρους λαϊκούς δημοκρατικούς θεσμούς. 

Αυτή ακριβώς η δράση ήταν που γιγάντωσε το ΕΑΜ κι ενώ την περίοδο ίδρυσής του αποτελούνταν από μερικές εκατοντάδες αγωνιστές, έφτασε το 1944 να αριθμεί περισσότερα από 1.500.000 μέλη εκ των οποίων τα 700.000 ανήκαν στην ΕΠΟΝ και στα «Αετόπουλα», χωρίς να υπολογίζονται οι συμμετέχοντες στο ΕΑΜ στις περιοχές της Κρήτης, της Αν. Μακεδονίας και Θράκης και των νησιών του Αιγαίου. Ο ΕΛΑΣ αριθμούσε περίπου 120.000 μέλη, ενώ το ΚΚΕ υπερέβαινε τα 300.000. Ας σημειωθεί ότι ο πληθυσμός εκείνης της εποχής ήταν περίπου 7.300.000 άνθρωποι. Το ουτοπικό έγινε απτή πραγματικότητα. Το αδύνατο έγινε δυνατό κι έτσι γράφτηκαν λαμπρές ιστορικές σελίδες αφήνοντας μια σπάνια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο πως σήμερα υπάρχουν ουκ ολίγοι που καπηλεύονται την ιστορία του ΕΑΜ ενώ μικρή σχέση έχουν με αυτό. Ο ΣΥΡΙΖΑ μιμούμενος τον τίτλο της περίφημης μπροσούρας του ΕΑΜ Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ που γράφτηκε από το Δημήτρη Γληνό, κυκλοφόρησε κείμενο με τίτλο Τι είναι και τι θέλει ο ΣΥΡΙΖΑ. Ομοίως το ΕΠΑΜ που καθόλου τυχαία ο τίτλος του είναι σχεδόν ομόηχος με αυτόν του ΕΑΜ, έβγαλε κείμενο με αντίστοιχο τίτλο. Αστοί δημοσιολόγοι επικαλούνται την εμπειρία του ΕΑΜ. Ο Τράγκας για παράδειγμα δε διστάζει να αναφέρεται κάθε λίγο στην ανάγκη συγκρότησης ενός νέου ΕΑΜ. Οι λόγοι για αυτήν την τυμβωρυχία είναι πολλοί. Πρώτα από όλα το ΕΑΜ, 70 χρόνια μετά τη δημιουργία του εξακολουθεί να ακτινοβολεί σε τμήματα του ελληνικού λαού. Ορισμένοι, λοιπόν, κινούμενοι καιροσκοπικά θέλουν να καρπωθούν τα οφέλη αυτής της ακτινοβολίας. Άλλοι πάλι αντιλαμβάνονται πως αν προκύψουν δυνάμεις με ριζοσπαστικό προσανατολισμό και πάρουν την πρωτοβουλία για τη συγκρότηση ενός κοινωνικοπολιτικού μετώπου που θα απαντά στις σύγχρονες ανάγκες του λαού, θα υπάρξει πιθανότητα ριζικών ανατροπών της καθεστηκυίας τάξης. Η ολιγαρχία έχοντας υπόψη της τα ιστορικά διδάγματα του παρελθόντος, επιχειρεί ή μπορεί να επιχειρήσει να δημιουργήσει κακέκτυπα του ΕΑΜ που ως στόχο θα έχουν τον εγκλωβισμό των λαϊκών μαζών σε επικίνδυνες ατραπούς.

Εκτός, όμως, από αυτούς που καπηλεύονται την ΕΑΜική ιστορία, υπάρχουν και αυτοί που την κρίνουν στο σύνολό της οπορτουνιστική και πλέον την πετάνε στα σκουπίδια. Θεωρούνε πως τα τραγικά σφάλματα του κινήματος, όπως η συμφωνία Καζέρτας-Λιβάνου και της Βάρκιζας έχουν τις ρίζες τους στην τακτική του ΕΑΜ. Έτσι, φτάνουν στο σημείο να αρνούνται κάθε μετωπικό σχήμα ανεξάρτητα από το ποιες δυνάμεις το απαρτίζουν, από το περιεχόμενο και τις μορφές πάλης που αυτό επιλέγει, από την κατεύθυνση που έχει χαράξει. Τα όποια λάθη έγιναν στη δεκαετία του 1940 δεν οφείλονται στη συγκρότηση του ΕΑΜ και στην ενιαιομετωπική τακτική. Άλλωστε λόγω αυτής της τακτικής οι λαϊκές δυνάμεις έφτασαν ένα βήμα πριν την κατάκτηση της εξουσίας. Η ατολμία από την πλευρά της ηγεσίας του κινήματος, η δράση του ιμπεριαλισμού και της ντόπιας αντίδρασης, οι θεωρητικές ανεπάρκειες, τα λάθη στρατιωτικού χαρακτήρα κ.ά. μπορούν να δώσουν ένα πρώτο περίγραμμα ερμηνείας της ήττας. Αλλά από αυτό το σημείο μέχρι τη συνολική απόρριψη του ΕΑΜικού κινήματος υπάρχει τεράστια απόσταση. 

Βεβαίως η μετωπική τακτική για τα ελληνικά δεδομένα δεν περιορίζεται στο ΕΑΜ. Σημαντικές στιγμές στη μεταπολεμική περίοδο είναι:

α) η συγκρότηση της ΕΔΑ το 1951, ανεξάρτητα από τα λάθη και τις παρεκκλίσεις που σημειώθηκαν όπως για παράδειγμα η διάλυση των κομματικών οργανώσεων του ΚΚΕ το 1958,

β) η δημιουργία της κίνησης των 115 σωματείων το 1962 που τελικά ξεπέρασαν τα 800,

γ) η δημιουργία των ΣΑΔΕΟ (Συνεργαζόμενες Αγωνιστικές Δημοκρατικές Εργατοϋπαλληλικές Οργανώσεις) το 1977 και

δ) η ίδρυση του ΠΑΜΕ το 1999 που ενώ στις απαρχές του είχε θετικά μετωπικά χαρακτηριστικά στη συνέχεια αυτά ακυρώθηκαν.

Δ. Μερικές πτυχές απο την παγκόσμια εμπειρία

Χρειάζονται χιλιάδες σελίδες για να αποτυπωθεί η παγκόσμια ιστορική εμπειρία των Μετώπων. Θα σταθούμε μόνο σε μερικά διαφωτιστικά παραδείγματα που μας παρέχουν τόσο θετική όσο και αρνητική εμπειρία. Θα αναφερθούμε σε τρία παραδείγματα: ένα που αφορά στην εμπειρία του Μετώπου συνδυασμένο με κυβερνητικό σχήμα και με θετική κατάληξη, ένα αντίστοιχο παράδειγμα με αρνητική κατάληξη κι ένα παράδειγμα Μετώπου που είχε επιτυχή κατάληξη χωρίς το κυβερνητικό διάμεσο.

1ο παράδειγμα:  Στην Τσεχοσλοβακία τα κομμουνιστικά κόμματα Τσεχίας και Σλοβακίας τέθηκαν επικεφαλής της αντίστασης κατά του Γερμανού κατακτητή, πρωτοστάτησαν στις απεργίες, τις διαδηλώσεις και τα σαμποτάζ, πήραν την πρωτοβουλία για την ίδρυση του Σλοβακικού Εθνικού Συμβουλίου το 1943 (Σλοβακικό). Το 1945 συγκροτήθηκε το Εθνικό Μέτωπο (EM) Τσέχων και Σλοβάκων στο οποίο συμμετείχαν οι κομμουνιστές. Τον Απρίλιο του 1945 σχηματίστηκε η κυβέρνηση του ΕΜ. Τα δυο κομμουνιστικά κόμματα της Τσεχοσλοβακίας είχαν ηγετική θέση στο ΕΜ. Καθώς αρχίζει η εφαρμογή του κυβερνητικού προγράμματος οι εθνικοσοσιαλιστές, το Λαϊκό κόμμα Τσ. και το Δημοκρατικό κόμμα Σλοβακίας επιχείρησαν να ανακόψουν την επαναστατική διαδικασία και να αποκαταστήσουν το αστικό στάτους κβο. Οι κομμουνιστές από την άλλη πάλευαν για τη μετεξέλιξη της εθνικοδημοκρατικής επανάστασης σε σοσιαλιστική. Το 1946 στις εκλογές για τη Συντακτική Συνέλευση και τις Εθνικές Επιτροπές το ΚΚ Τσεχοσλοβακίας έλαβε το 40% των ψήφων. Οι εκλογές αυτές αποτέλεσαν το εφαλτήριο για το βάθεμα των μεταρρυθμίσεων σε προοδευτική κατεύθυνση, ενώ συγχρόνως οι αστικές δυνάμεις αντιτάχθηκαν στο νέο πακέτο κυβερνητικών μέτρων. Έτσι, το Φεβρουάριο του 1948, οι αστοί επιχείρησαν με τη βοήθεια ιμπεριαλιστικών δυτικών κύκλων να κάνουν πραξικόπημα το οποίο απέτυχε κι έτσι η εξουσία συγκεντρώθηκε στα χέρια της εργατικής τάξης. Η πολιτική του ΚΚ Τσεχοσλοβακίας ήταν αυτή που μαζικοποίησε το κόμμα. Ενώ μετά το τέλος του πολέμου το κόμμα είχε 37.000 μέλη, το Μάρτιο του 1946 ξεπέρασε το 1.000.000 μέλη με το 57,7% να είναι εργάτες. Ομοίως το ΚΚ Σλοβακίας είχε γίνει σημαντική πολιτική δύναμη.

2ο παράδειγμα: Οπωσδήποτε δε θα ήμασταν δίκαιοι αν δεν αναφέραμε και την αρνητική εμπειρία μετωπικών σχημάτων και κυβερνητικών συνασπισμών που κατέληξαν  σε τραγικά λάθη. Το πιο χαρακτηριστικό είναι ίσως αυτό της Χιλής.  Είναι γνωστό πως στη Χιλή υπήρξε ένας συνασπισμός κομμάτων που δημιουργήθηκε το 1969 και αποτελούνταν από το Σοσιαλιστικό Κόμμα, το Κομμουνιστικό Κόμμα, το Ριζοσπαστικό Κόμμα, την Κίνηση Ενωμένης Λαϊκής Δράσης, την Ανεξάρτητη Λαϊκή Δράση και το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα. Το πρόγραμμα της Λαϊκής Ενότητας προέβλεπε τη δημιουργία ενός λαϊκού κράτους με εκδημοκρατισμό σε όλα τα επίπεδα με την οργανωμένη κινητοποίηση των μαζών, τη διαφύλαξη της εδαφικής ακεραιότητας και ανεξαρτησίας της χώρας απέναντι στις επιβουλές του ιμπεριαλισμού, τη θέσπιση ενός αντιπροσωπευτικού κεντρικού θεσμού, της Λαϊκής Συνέλευσης με δικαίωμα ανάκληση των αντιπροσώπων της ΛΣ από το λαό, τον εκδημοκρατισμό της αστυνομίας, την εθνικοποίηση των ξένων εταιριών που εκμεταλλεύονταν τον ορυκτό πλούτο και της αντίστοιχης μεταλλευτικής βιομηχανίας, την εθνικοποίηση των τραπεζών και ασφαλιστικών εταιρειών, των μεγάλων επιχειρήσεων στον τομέα της διανομής, της ενέργειας, των συγκοινωνιών, του κυκλώματος του πετρελαίου, των τσιμέντων, των πετροχημικών και γενικότερα των βιομηχανικών μονοπωλίων στρατηγικής σημασίας, την καταγγελία των συμβάσεων που είχαν θεσπιστεί ανάμεσα στη Χιλή και στις ΗΠΑ.

Το 1970 ο Αλιέντε αναδείχθηκε πρόεδρος της Χιλής, ενώ το 1973 η κυβέρνηση Αλιέντε ανατράπηκε από το πραξικόπημα του Πινοσέτ. Ίσως κάποιοι ισχυρίζονται ότι το πρόβλημα ήταν η συμμετοχή του ΚΚ Χιλής στην κυβέρνηση. Το λάθος όμως εντοπίζεται στις προϋποθέσεις συμμετοχής, στην έλλειψη εγρήγορσης και στη διστακτικότητα που υπήρχε. Για παράδειγμα οι αλλαγές που αφορούσαν στο στρατό ήταν όχι μόνο άτολμες αλλά αρχηγός του στρατού ορίστηκε ο ίδιος o Πινοσέτ! Υπήρξε επίσης κωλυσιεργία στη δημιουργία λαϊκής πολιτοφυλακής, με άλλα λόγια στον εξοπλισμό του λαού.

3ο παράδειγμα:  Το 1935 η ΚΕ του ΚΚΒ πρότεινε τη δημιουργία Παλλαϊκού Αντιφασιστικού Μετώπου. Το 1936 το Μέτωπο άρχισε να  παίρνει σάρκα και οστά τόσο σε επίπεδο κορυφής όσο και σε επίπεδο βάσης. Η δράση του Μετώπου επικεντρώθηκε σε ζητήματα δημοκρατίας και εργασιακών σχέσεων. Το 1939 σε σύνολο 45 διαφορετικών οργανώσεων, οι 36 βρίσκονταν υπό την επιρροή του Μετώπου. Αφότου η Βουλγαρία μετατράπηκε σε γερμανικό ορμητήριο ξεκίνησε η αντίσταση του βουλγάρικου λαού. Οι κομμουνιστές δούλευαν στο στρατό ώστε να δημιουργεί Αντιφασιστικό Μέτωπο. Σε δεκάδες πόλεις και χωριά συγκροτήθηκαν παρτιζάνικα τμήματα, ως τα τέλη του 1941 σημειώθηκαν 70 παρτιζάνικες ενέργειες κατά των εχθρικών στρατευμάτων και μέσα σε όλα τα στρατιωτικά τμήματα δημιουργήθηκαν συνωμοτικές οργανώσεις του κόμματος. Συγχρόνως, πραγματοποιούνταν κινητοποιήσεις των εργατών ενάντια στην ακρίβεια, την ανεργία, τις απολύσεις, την απλήρωτη δουλειά, τις ανθυγιεινές συνθήκες εργασίας, την καταπάτηση δικαιωμάτων. Σε πολλές επιχειρήσεις που εξυπηρετούσαν τους Γερμανούς η παραγωγή μειώθηκε κατά 50-60%.  Υπήρχαν περιπτώσεις που γίνονταν και απεργίες παρά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη μορφή πάλης ήταν παράνομη και τιμωρούνταν με βαριές ποινές. Οι αγρότες από την άλλη αρνούνταν να παραδώσουν τα κάρα τους, τα ζώα τους και τα τρόφιμά τους και δεν πλήρωναν φόρους.

Το κομμουνιστικό κόμμα δεν έβαζε στο πρόγραμμα του Πατριωτικού Μετώπου (ΠΜ)σοσιαλιστικούς στόχους όχι γιατί αρνούνταν τον αγώνα για σοσιαλισμό ή γιατί έβλεπε οποιαδήποτε αντίφαση ανάμεσα στον αγώνα για εθνική ελευθερία, ανεξαρτησία και λαϊκή δημοκρατία, από τη μια και στον αγώνα για την εξάλειψη της κεφαλαιοκρατικής εκμετάλλευσης και για την εγκαθίδρυση του σοσιαλισμού, από την άλλη. Ως κόμμα λενινιστικό, κόμμα νέου τύπου το ΕΚΒ (συγχώνευση του ΚΚΒ και του Κόμματος της Εργασίας που ήταν η νόμιμη έκφραση του ΚΚΒ) εκτιμούσε πως μόνον ο σωστός συνδυασμός του αγώνα για λευτεριά και δημοκρατία με τον αγώνα για σοσιαλισμό, πως μόνο ο σωστός τους συνδυασμός με τον αγώνα των λαών με επικεφαλής τη Σοβιετική Ένωση ενάντια στο χιτλεροφασιμό θα οδηγήσει σε πλέρια επιτυχία. Με άλλα λόγια, στρέφοντας τις λαϊκές μάζες, με σημαία το πρόγραμμα του πατριωτικού Μετώπου, στη μάχη ενάντια στο φασισμό και στην ιμπεριαλιστική εξάρτηση, το κόμμα κατεύθυνε το επαναστατικό εργατικό κίνημα μέσα από τον αντιφασιστικό και τον αντιιμπεριαλιστικό αγώνα προς τη μάχη για το σοσιαλισμό. Η δράση του ΠΜ είναι αυτή που τελικά οδηγεί το 1944 σε αντικαπιταλιστική επανάσταση και στη νίκη το βουλγάρικο λαό.

*  *  *  *

Όλη η εμπειρία που υπάρχει από τη συγκρότηση Μετώπων είναι μια ανεκτίμητη παρακαταθήκη, ένας πολύτιμος θησαυρός για το λαϊκό κίνημα. Καμία εγκεφαλική σύλληψη δεν μπορεί να αντικαταστήσει αυτή την κληρονομιά. Όσοι σήμερα αυτόν τον πλούτο τον πετάνε στα σκουπίδια και κρίνουν αυτή την εμπειρία ως μια αέναη πορεία οπορτουνισμού, έχουν τεράστια ιστορική ευθύνη. Ωστόσο, όσες δυσκολίες κι αν υπάρχουν, όλο και πλατύτερες μάζες αντιλαμβάνονται την ανάγκη μιας μετωπικής απάντησης. Κι όταν θα ’ρθει η ώρα συγκρότησης του Μετώπου και όταν αυτό γιγαντωθεί, τότε θα αναφωνήσουμε ξανά το συγκλονιστικό σύνθημα του ΕΑΜ: «Όταν ο λαός βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο της τυραννίας διαλέγει, ή τις αλυσίδες ή τα όπλα».

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Ιστορικό τμήμα της ΚΕ του ΚΚΕ, Δοκίμιο ιστορίας του ΚΚΕ, Α΄ τόμος, εκδ. ΣΕ, 1995.

2. Γληνός Δημήτρης, Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ, εκδ. Ο Ρήγας, 1944.

3. Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ, Ιστορία της Γ΄ Διεθνούς, εκδ. ΣΕ, χ.χ.

4. ΕΑΜ, 70 χρόνια από την ίδρυσή του, Ε Ιστορικά, «Ελευθεροτυπία», 2011.

5. Χαραλαμπίδης Μενέλαος, Η εμπειρία της κατοχής και της αντίστασης στην Αθήνα, εκδ. Αλεξάνδρεια, 2012.

6. Φόστερ Ουίλιαμ, Η ιστορία των τριών Διεθνών, τ. Β΄, Αθήνα, χ.χ.

7. 3η Διεθνής, Τα τέσσερα πρώτα συνέδρια, Θέσεις, Αποφάσεις, Μανιφέστα, εκδ. Εργατική Πάλη, 2007.

8. Σάρλης Δημήτρης, Ο αγώνας του ΚΚΕ ενάντια στο μοναρχοφασιμό, εκδ. ΣΕ, 1987.

9. Καλτσώνης Δημήτρης, Η κυβέρνηση της «Λαϊκής Ενότητας» στη Χιλή, 1970-1973 στο: www.ergatikos.gr

10. Βερναρδάκης-Μαυρής, Κόμματα και κοινωνικές συμμαχίες στην προδικτατορική Ελλάδα, εκδ. Εξάντας, επανέκδοση, 2012.

11. Σνίτιλ Ζντένεκ, Η Τσεχοσλοβακία στο δρόμο προς το σοσιαλισμό, Πρακτορείο τύπου Όρμπις, 1986.

12. Γκορνένσκι Νικίφορ, Ο αγώνας του βουλγαρικού λαού ενάντια στο φασισμό, εκδ. Σόφια-Πρες, 1977.